Wiceminister kultury: Wieliczka przybliża historię dziedzictwa rozwoju człowieka

Wiceszefowa Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bożena Żelazowska, będąca też generalnym konserwatorem zabytków zapowiedziała, że dziedzictwo górnicze i szerzej dziedzictwo przemysłowe w Polsce zajmuje ważne miejsce w staraniach resortu o kolejne wpisy na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.

W poniedziałek w wielickiej kopalni rozpoczęła się III Międzynarodowa Konferencja Muzeów Górniczych i Skansenów Podziemnych z udziałem ekspertów z 20 krajów świata. Tegoroczna edycja wydarzenia organizowana jest przez Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka i Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, a jego hasło to „Dziedzictwo górnicze w szybko zmieniającym się świecie”. Czterodniowe obrady rozpoczęły się w Wieliczce, a ich finał odbędzie się w Tarnowskich Górach.

Wiceminister kultury Bożena Żelazowska zaznaczyła podczas konferencji, że dzięki dwóm wielickim placówkom „historię dziedzictwa rozwoju człowieka mamy na wyciągnięcie ręki, a nawet na wyciągnięcie języka”. W Wieliczce za bezpieczeństwo i udostępnianie komór odpowiada przedsiębiorstwo państwowe Kopalnia Soli „Wieliczka”, natomiast merytoryczną opiekę nad zabytkami i dziedzictwem historycznym oraz ochronę konserwatorską sprawuje Muzeum Żup Krakowskich.

- Historia otacza nas ze wszech stron, to tutaj widać wyraźnie rozwój myśli technicznej, kształtowanej przez epoki, wynik pracy kolejnych pokoleń górników, inżynierów i całych społeczności tu żyjących i pracujących – wskazała wiceszefowa resortu kultury i przypomniała, że wielicka podziemna ekspozycja cieszy się rekordowym zainteresowaniem zwiedzających – w zeszłym roku kopalnię odwiedziło 1,91 mln osób z kraju i zagranicy.

Jak podkreśliła, rewitalizacja, a następnie udostępnianie zwiedzającym dawnych kopalń czy manufaktur jest naturalnym procesem. Dlatego – zapowiedziała Żelazowska – polskie dziedzictwo górnicze, czy szerzej dziedzictwo przemysłowe zajmuje ważne miejsce w naszych staraniach o kolejne wpisy na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Obecnie tego typu obiekty na liście reprezentują kopalnie soli w Wieliczce i Bochni oraz Zabytkowa Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach.

Przedstawicielka MKiDN przypomniała, że w 2028 roku Kopalnia Wieliczka wraz z historycznym centrum Krakowa będą obchodzić 50. rocznicę wpisu na listę UNESCO. Według niej trwają już przygotowania do tych obchodów.

Jan Godłowski, dyrektor Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, który jest pomysłodawcą konferencji wskazał, że w tym roku koncentruje się ona na ochronie dziedzictwa w dobie globalnych transformacji. Jego zdaniem choć Wieliczka i Tarnowskie Góry mają różne rodowody, płynie z nich ta sama lekcja: skuteczna transformacja kopalni w obiekt muzealny wymaga działania jeszcze na etapie aktywnej eksploatacji złóż.

- Nasze rodzime doświadczenia pokazują, jak ważne jest myślenie o kopalniach z dużym wyprzedzeniem. Proces ich zamykania powinien być jednocześnie procesem otwierania muzeum - zaznaczył Godłowski.

- Takie podejście umożliwia budowanie marki przez lata. Możemy zawczasu zaplanować, które elementy infrastruktury ocalić, by w przyszłości nie musieć ich mozolnie odtwarzać – dodał.

Według dyrektora kluczem do sukcesu jest dokumentowanie zakładów, gdy te jeszcze pracują. Pozwala to na ich płynne przeobrażenie w atrakcję turystyczną zaraz po zakończeniu wydobycia.

Zbigniew Pawlak, prezes Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które sprawuje opiekę nad kompleksem Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach podkreślił, że współcześnie tradycyjne kopalnie są zamykane, a krajobraz przemysłowy ulega nieodwracalnej zmianie.

- Często słyszymy, że górnictwo to przeszłość, ale my zebrani tutaj wiemy, że bez tej przeszłości nie byłoby nowoczesnego świata (…). Jako przedstawiciele muzeów i skansenów podziemnych nie jesteśmy tylko kustoszami maszyn, jesteśmy strażnikami pamięci o trudzie milionów rąk. Naszym zadaniem jest sprawić, by ta opowieść o wysiłku człowieka, o jego geniuszu i poświęceniu nie ucichła wraz z wygaszeniem ostatniego szybu wydobywczego – podkreślił.

Międzynarodowa Konferencja Muzeów Górniczych i Skansenów Podziemnych ICMUM 2026 gromadzi z jednej strony menedżerów dużych obiektów turystycznych oraz przedstawicieli mniejszych ośrodków zajmujących się rewitalizacją lokalnego dziedzictwa, a drugiej naukowców i członków organizacji międzynarodowych. Program konferencji obejmuje 16 sesji tematycznych dotyczących współczesnych wyzwań muzealnictwa.

Konferencji towarzyszy wystawa „Święta Barbaro, módl się za nami. Patronka górników w kolekcji Fernando de Mello Mendesa oraz jego kontynuatorów”. Składają się na nią eksponaty datowane od XVII wieku po czasy współczesne, pochodzące z prywatnej kolekcji z Portugalii.

Zdaniem kuratorki wystawy dr Kingi Stabrawy-Powęskiej zgromadzone dzieła odzwierciedlają nie tylko wiarę i tradycję, ale także lokalną tożsamość kulturową oraz symbolikę pracy w trudnych warunkach. Wśród eksponatów są m.in. rzeźby, obrazy, relikwiarze oraz unikatowe wyroby rzemiosła artystycznego. Całość uzupełnia bogaty zbiór numizmatyczny i filatelistyczny: medale, monety, znaczki oraz odznaki. Pochodzą one z różnych zakątków świata - od Portugalii i innych krajów europejskich, przez kraje Ameryki Łacińskiej, aż po Daleki Wschód.

Portal Dzieje.pl jest jednym z patronów medialnych konferencji. (PAP)

rgr/ dki/