Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych i Autorytarnych - kampania „Pamiętaj. 23 sierpnia”. Fot. materiały prasowe
Bohaterką tegorocznej edycji Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych i Autorytarnych jest dr Stefania Perzanowska – lekarka, która zorganizowała szpital w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku. Data ustanowionego przez Parlament Europejski w 2009 roku święta nawiązuje do niemiecko-sowieckiego paktu Ribbentrop-Mołotow.
Europejska Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS) po raz trzynasty organizuje kampanię społeczno-edukacyjną „Pamiętaj. 23 sierpnia”, która przybliża współczesnym Europejczykom konsekwencje zbrodni nazizmu i komunizmu.
Patronat medialny nad kampanią objął serwis dzieje.pl.
Co roku kampania przedstawia jedną postać, która stawiła czoła totalitaryzmowi. Wcześniej byli to m.in. Władysław Bartoszewski, Kazimierz Moczarski, Borys Romanczenko, Milada Horáková, Jaan Kross czy Doina Cornea.
Bohaterką tegorocznej edycji jest dr Stefania Perzanowska – lekarka, która w styczniu 1943 roku zorganizowała szpital w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku, ratując więźniarki niemal bez sprzętu i lekarstw. Nie wiedziała wtedy, że jej mąż, również lekarz, dr Zygmunt Perzanowski, nie żyje już od blisko trzech lat – zginął w sowieckiej niewoli jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.
Mąż zginął w zbrodni katyńskiej, ona ratowała życie w Majdanku. Nieznana historia dr Stefanii Perzanowskiej
- Historia Stefanii i Zygmunta Perzanowskich pokazuje coś, co często umyka w dyskusji o II wojnie światowej: że oba totalitaryzmy, mimo różnej logiki zbrodni, uderzały w te same rodziny, czasem jednocześnie, tylko z dwóch różnych stron. Bez wiedzy o tym, co wydarzyło się 23 sierpnia 1939 roku i jakie miało to konsekwencje, trudno zrozumieć nie tylko historię XX wieku, ale i to, dlaczego takie historie wciąż milczały przez dziesięciolecia. W dobie dezinformacji i prób relatywizowania odpowiedzialności za tamte zbrodnie, przypominanie takich losów nie jest już tylko obowiązkiem wobec przeszłości – to narzędzie odporności na fałszowanie historii, które dziś, w cieniu wojny w Ukrainie, ma bardzo aktualny wymiar – mówi Rafał Rogulski, dyrektor ESPS.
Głównymi elementami kampanii są spot poświęcony dr Perzanowskiej oraz seria materiałów, m.in. tekst o życiu Perzanowskiej i losie jej męża, grafiki z fragmentami jej listów, rozmowa z jej wnukami.
23 sierpnia Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych
Jak co roku, kampanii towarzyszy okolicznościowa przypinka z napisem „Remember. August 23”, którą rozdają muzea i miejsca pamięci w całej Europie. W zamyśle organizatorów jej przypięcie ma być gestem pamięci o ofiarach reżimów totalitarnych.
Data Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych i Autorytarnych nawiązuje do podpisanego 23 sierpnia 1939 roku paktu Ribbentrop-Mołotow. Tego dnia minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop oraz ludowy komisarz spraw zagranicznych ZSRR, pełniący jednocześnie funkcję przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych (premiera) Wiaczesław Mołotow podpisali w Moskwie sowiecko-niemiecki pakt o nieagresji wraz z tajnym protokołem dodatkowym.
Tajny protokół ustanawiał granicę stref interesów między nazistowskimi Niemcami a ZSRR. Miała ona przebiegać wzdłuż północnej granicy Litwy, a przez Polskę – wzdłuż linii Narwi, Wisły i Sanu. Obie strony zapowiedziały, że kwestia istnienia niezależnego państwa polskiego będzie zależeć od obopólnego interesu Berlina i Moskwy oraz zostanie rozstrzygnięta „na drodze przyjaznego porozumienia”. Protokół zawierał też deklarację braku zainteresowania Niemiec Besarabią, do której roszczenia zgłosił ZSRS. W ostatnim punkcie dokumentu stwierdzano: „Niniejszy protokół będzie traktowany przez obie strony jako najściślej tajny”. Układ Ribbentrop-Mołotow był wyrazem agresywnych dążeń reżimów Adolfa Hitlera i Józefa Stalina. Konsekwencją paktu było stworzenie warunków umożliwiających rozpoczęcie II wojny światowej. We wrześniu 1939 r. Niemcy dokonały agresji na Polskę, a w listopadzie Związek Radziecki zaatakował Finlandię.
Więcej informacji o kampanii można znaleźć na stronie: www.enrs.eu/August23. Wszystkie filmy dostępne są także na profilu ENRS na YouTube.
ESPS to inicjatywa powołana w 2005 roku przez ministrów kultury Polski, Niemiec, Węgier i Słowacji. W 2024 roku do grona krajów członkowskich dołączyła Rumunia, a rok później – Czechy. Ponadto Albania, Austria, Litwa, Gruzja i Estonia posiadają status członków-obserwatorów, mających swoich reprezentantów w organach zarządczych Sieci.
irk/ aszw/
