W budynku Prudentialu w Warszawie mieściła się eksperymentalna stacja telewizyjna, z której 26 sierpnia 1939 r. wyemitowano pierwszy w dziejach polskiej telewizji film. Fot. PAP/Mariusz Szyperko
Eksperymentalna stacja telewizyjna, znajdująca się w budynku Prudentialu, najwyższym wówczas gmachu Warszawy, 26 sierpnia 1939 r. wyemitowała pierwszy film fabularny „Barbara Radziwiłłówna”. W Warszawie było wówczas ok. 30 telewizorów.
Obecnie filmy i seriale telewizyjne są nierozerwalną częścią programów telewizyjnych. W ostatnich latach pojawiło się wiele stacji i kanałów, które oferują tylko filmy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce jest obecnie ok. 25 milionów telewizorów.
Telewizja od samego początku istnienia stawiała na dwa główne kierunki rozwoju – przekaz informacji i rozrywkę. Emisja telewizyjna pierwszego filmu fabularnego „Barbara Radziwiłłówna”, w reżyserii Józefa Lejtesza i z Jadwigą Smosarską w tytułowej roli, odbyła się 26 sierpnia 1939 r. w ramach II Dorocznej Wystawy Radiowej w Warszawie. W stolicy było wówczas ok. 30 telewizorów.
Historia jednej fotografii z Bazy Zdjęć PAP: Program "Sonda" był dla Polaków oknem na świat
Latem 1939 r. odbiorniki telewizyjne można było kupić w Wielkiej Brytanii, w której telewizja regularnie nadawała od kilku lat. Najtańszy telewizor kosztował ok. 1500 zł. Robotnik w fabryce zarabiał wówczas ok. 120 – 150 zł, tyle samo co nauczyciele i urzędnicy niskiego szczebla.
Choć od 1935 r. w polskiej prasie ukazało się kilkaset artykułów o telewizji, emisja pierwszego filmu fabularnego przeszła prawie bez echa. Był to czas przygotowań do wojny, która wybuchła pięć dni później. Wszystkie dzienniki pisały już wówczas tylko o przygotowaniach do wojny i sytuacji międzynarodowej.
Na prezentowanej fotografii, wykonanej ok. 1956 r. przez Mariusza Szyperkę, widać budynek Prudentiala (po wojnie Hotel Warszawa), gdzie znajdowała się pierwsza w Polsce, eksperymentalna stacja telewizyjna. W głębi widać pałac Kultury i Nauki.
Fotografię można zobaczyć tu: https://skroc.pl/RNU4hZJ
Subskrybenci serwisu PAP mogą pobrać tę fotografię bezpłatnie do zilustrowania tego tekstu.
Prudential był w latach 30. najwyższym budynkiem w Warszawie. Swą nazwę wziął od towarzystwa ubezpieczeniowego, którego biura się tam znajdowały. Powstał w latach 1931 – 1933, miał 66 metrów wysokości podzielonych na 16 pięter. Było to idealne miejsce do umieszczenia urządzeń nadających sygnał telewizyjny.
Budynek został zniszczony w czasie Powstania Warszawskiego i odbudowany w pierwszych latach po wojnie. Dziś mijając go podczas spaceru po Warszawie warto pamiętać, że poza ciekawą historią związaną z jego architekturą jest to również miejsce, gdzie narodziła się polska telewizja.
Pierwsze artykuły prasowe o telewizji ukazały się pod koniec XIX w. Były to rozważania teoretyczne o urządzeniach umożliwiających przesyłanie obrazu i dźwięku na odległość. Początkiem idei telewizji były wynalazki Jana Szczepanika (telektroskop z 1897 r. i telefot z 1900 r.) oraz opracowanie Mieczysława Wolfke „Telektroskop bez drutu. Aparat do przenoszenia obrazów za pomocą fal elektromagnetycznych”. Trzy pierwsze dekady XX w. na całym świecie były czasem dopracowania tych wynalazków oraz prób ich praktycznego zastosowania.
O telewizji zaczęto bardzo dużo pisać w Polsce w połowie lat 30. Choć był to u nas cały czas wynalazek dopracowywany, w prasie ukazywały się setki artykułów na jego temat. W prawie każdym magazynie, niezależnie od tematyk i grupy odbiorczej, można było przeczytać artykuły o telewizji. Za bazę informacji dla tych publikacji służyły doniesienia z krajów Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, gdzie uruchamianie telewizji rozpoczęto kilka lat wcześniej.
„Telewizja jest jak gazeta. Jej tekstu nie można ułożyć zawczasu. Zależna jest od zdarzeń i wypadków dnia. Wraz ze swym rozwojem będzie ona coraz bardziej związana z wydarzeniami dnia” – pisano w magazynie „Kino” w maju 1939 r. W innych publikacjach podkreślano, że telewizja będzie czymś zbliżonym do kina, tylko będzie to można oglądać w domu. Twierdzono, że obok informacji równie ważna, lub nawet ważniejsza, będzie misja rozrywkowa telewizji.
W 1935 r. w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym ruszyły się prace nad uruchomieniem stacji telewizyjnej. W 1937 r. na 16. piętrze Prudentiala rozpoczęła działalność eksperymentalna stacja telewizyjna, nadająca przy pomocy anteny zamontowanej na dachu budynku. Próbna transmisja telewizyjna odbyła się 5 października 1938 r. Pierwsza oficjalna emisja programu telewizyjnego odbyła się 26 sierpnia 1939 r., wówczas pokazano film fabularny „Barbara Radziwiłłówna”. Dalszy rozwój prac nad telewizją w Polsce przerwał wybuch II wojny światowej.
Archiwum fotograficzne Polskiej Agencji Prasowej liczy około 20 milionów zdjęć i wciąż wzbogaca się o nowe kolekcje. Jego zasoby sięgają lat 20. XX wieku i stanowią ważną część dziedzictwa narodowego. Zatrzymane w kadrach obrazy rejestrują każdy aspekt życia społecznego, politycznego, gospodarczego, kulturalnego i religijnego na przestrzeni ostatnich 100 lat.
Profesjonalna digitalizacja zasobów fotograficznych PAP umożliwia szeroki do nich dostęp przez stronę PAP (https://fotobaza.pap.pl/). Nad prawidłową identyfikacją oraz szczegółowym opisem zdjęć pracuje zespół specjalistów, przeglądając materiały źródłowe w czytelniach i archiwach. Klienci są na bieżąco informowani o nowych zdjęciach w Bazie Fotograficznej PAP.
Tomasz Szczerbicki (PAP)
szt/ dki/
