Mapa historyczna „Dobry adres” przypomina historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie

Mapa, która jest dostępna od 30 czerwca 2026 r. w Portalu Historycznym, zawiera informacje o pomocy udzielonej m.in. dyrygentowi Ignacemu Singerowi przez Mieczysława Fogga, rzeźbiarce Magdalenie Gross przez dyrektora warszawskiego ZOO – Jana Żabińskiego i jego żonę Antoninę, rodzinie Gąsiorów przez właściciela Fotoplastikonu w Alejach Jerozolimskich – Ludwika Krępę. Na mapie oznaczono kryjówki m.in. pianisty Władysława Szpilmana a także bunkier „Krysia”, w którym przebywał Emanuel Ringelblum – twórca podziemnego archiwum getta warszawskiego.

- Obok wskazania istniejących lokalizacji przedstawiono związane z nimi historie, fotografie i relacje historii mówionej ze zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN - poinformowała PAP Nina Nowakowska z działu współpracy z mediami.

Według źródeł historycznych w różnych okresach okupacji niemieckiej na terenie Warszawy mogło ukrywać się blisko 27 tysięcy Żydów i Żydówek. Schronienia udzielali im Polacy, inni Żydzi bądź też ukrywali się oni samodzielnie. Wszyscy, którzy pomagali ryzykowali własnym życiem – niemieckie władze okupacyjne karały śmiercią zarówno za opuszczenie getta jak i za udzielanie Żydom pomocy.

Mapę można przeglądać, korzystając z archiwalnych i współczesnych planów Warszawy, m.in. planu z 1941 r., na którym widoczne są niemieckie nazwy ulic wprowadzone przez okupanta, a także zaznaczone granice getta. Dostępne fotoplany, czyli zdjęcia lotnicze, m.in. z 1935, 1945 i 2025 r. pozwalają odkrywać, jak zaznaczone na mapie miejsca zmieniały się w czasie.

Znakiem „X” oznaczono zarówno miejsca ukrywania się Żydów z pomocą Polaków, jak również miejsca żydowskiej samopomocy oraz inne lokalizacje, np. związane z działalnością organizacji pomocowych – Żydowskiego Komitetu Narodowego, Bundu i rady pomocy Żydom „Żegota”.

Historie z nimi związane przedstawiono w przystępnej formie, opierając się przede wszystkim na relacjach uczestników wydarzeń. Szczegółowe opracowania historyczne, bogato ilustrowane fotografiami ze zbiorów Muzeum POLIN i uzupełnione relacjami historii mówionej, zaprezentowano w portalu Polscy Sprawiedliwi.

CZYTAJ TAKŻE

Muzeum POLIN przedstawia mapę „Dobry adres. Historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie”

Mapa historyczna „Dobry adres. Historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie” stanowi nowe interaktywne narzędzie cyfrowe, które pozwala przeglądać dane przestrzenne dotyczące historii Warszawy i jej mieszkańców. W serwisie swoje mapy tematyczne udostępniają również inne warszawskie instytucje kultury, m.in. Dom Spotkań z Historią, Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Historii Polski.

- Dziś warszawskie „dobre adresy” nie wyróżniają się w przestrzeni miejskiej, ale kryją dramatyczne historie o wyjątkowych ludziach, ich odwadze, empatii i bezinteresownym poświęceniu. W obliczu współczesnych wojen i konfliktów mogą być inspiracją do działań na rzecz praw człowieka, dialogu i szukania tego, co łączy a nie dzieli – zaznaczają historycy z POLIN.

Mapa „Dobry adres. Historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie” powstała na podstawie treści wirtualnej wystawy Muzeum POLIN pod tym tytułem, stworzonej we współpracy z warszawskim blogiem „Pańska Skórka”, której premiera miała miejsce na jesieni 2015 roku. Rok później wystawa została wyróżniona w konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla, organizowanym przez Narodowy Instytut Muzeów.

Po 10 latach ekspozycja została przeniesiona do Portalu Historycznego Warszawy, dając możliwość przeglądania treści za pomocą nowych, zaawansowanych funkcji oraz integrując mapę z portalem Polscy Sprawiedliwi. W tej nowej formule zawartość wystawy została zaktualizowana i rozbudowana.

Mapa historyczna „Dobry adres” – jak zapewniają jej twórcy z POLIN - będzie rozwijana – w najbliższych miesiącach zostaną dodane nowe lokalizacje, opracowania historyczne i fotografie ze zbiorów Muzeum POLIN. (PAP)

Anna Bernat