Muzeum POLIN przedstawia mapę „Dobry adres. Historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie”

Mapa jest dostępna w Portalu Historycznym Warszawy – to nowe interaktywne narzędzie cyfrowe, które pozwala przeglądać dane przestrzenne dotyczące historii Warszawy i jej mieszkańców. W serwisie swoje mapy tematyczne udostępniają również inne warszawskie instytucje kultury, m.in. Dom Spotkań z Historią, Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Historii Polski.

Historycy szacują, że w różnych okresach okupacji niemieckiej na terenie Warszawy mogło ukrywać się nawet 27 tysięcy Żydów i Żydówek. Ukrywali się z pomocą Polek i Polaków, innych Żydów lub samodzielnie. Ryzykowali życie – niemieckie władze okupacyjne karały śmiercią zarówno za opuszczenie getta, jak i za udzielanie Żydom pomocy.

Na mapie historycznej „Dobry adres”, przygotowanej i rozwijanej przez Muzeum POLIN, wskazano ponad 100 istniejących lokalizacji, w których Żydzi znaleźli schronienie podczas Zagłady. Przedstawiono związane z nimi historie, fotografie i relacje historii mówionej ze zbiorów Muzeum POLIN.
 
Mapa zawiera informacje o pomocy udzielonej m.in. dyrygentowi Ignacemu Singerowi przez Mieczysława Fogga, rzeźbiarce Magdalenie Gross przez dyrektora warszawskiego ZOO – Jana Żabińskiego i jego żonę Antoninę, czy rodzinie Gąsiorów przez właściciela Fotoplastikonu w Alejach Jerozolimskich – Ludwika Krępę. Na mapie oznaczono kryjówki m.in. pianisty Władysława Szpilmana czy bunkier „Krysia”, w którym przebywał Emanuel Ringelblum – twórca podziemnego archiwum getta warszawskiego. 

Plany miasta, historie pomocy, fotografie, relacje historii mówionej – jak korzystać z mapy historycznej?
Mapę można przeglądać, korzystając z archiwalnych i współczesnych planów Warszawy, m.in. planu z 1941 r., na którym widoczne są niemieckie nazwy ulic wprowadzone przez okupanta, a także zaznaczone granice getta. Dostępne fotoplany (zdjęcia lotnicze) m.in. z 1935, 1945 i 2025 r. pozwalają odkrywać, jak zaznaczone na mapie miejsca zmieniały się w czasie.

Znakiem „X” oznaczono zarówno miejsca ukrywania się Żydów z pomocą Polaków, jak również miejsca żydowskiej samopomocy oraz inne lokalizacje, np. związane z działalnością organizacji pomocowych – Żydowskiego Komitetu Narodowego, Bundu i Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

Historie z nimi związane przedstawiono w przystępnej, krótkiej formie, opierając się przede wszystkim na relacjach uczestników wydarzeń, co sprzyja odkrywaniu „dobrych adresów” podczas spaceru po mieście. Szczegółowe opracowania historyczne, bogato ilustrowane fotografiami ze zbiorów Muzeum POLIN i uzupełnione relacjami historii mówionej, zaprezentowano w portalu Polscy Sprawiedliwi.

Dziś warszawskie „dobre adresy” nie wyróżniają się w przestrzeni miejskiej, ale kryją dramatyczne historie o wyjątkowych ludziach, ich odwadze, empatii i bezinteresownym poświęceniu. W obliczu współczesnych wojen i konfliktów mogą być inspiracją do działań na rzecz praw człowieka, dialogu i szukania tego, co łączy a nie dzieli.

Mapa historyczna „Dobry adres. Historie ukrywania się Żydów w okupowanej Warszawie” powstała na podstawie treści wirtualnej wystawy Muzeum POLIN pod tym tytułem, stworzonej we współpracy z warszawskim blogiem „Pańska Skórka”, której premiera miała miejsce na jesieni 2015 roku. Rok później wystawa została wyróżniona w Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla, organizowanym przez Narodowy Instytut Muzeów. 
 
Po 10 latach ekspozycja została przeniesiona do Portalu Historycznego Warszawy, dając możliwość przeglądania treści za pomocą nowych, zaawansowanych funkcjonalności oraz integrując mapę z portalem Polscy Sprawiedliwi. W tej nowej formule zawartość wystawy została zaktualizowana i rozbudowana. 

Mapa historyczna „Dobry adres” będzie dalej rozwijana – w najbliższych miesiącach zostaną dodane nowe lokalizacje, opracowania historyczne i fotografie ze zbiorów Muzeum POLIN.
.
Przeglądaj mapę historyczną: https://mapa.um.warszawa.pl/portal-historyczny/mapa/1cc8f348-f5b6-4095-80df-2fb3d9704b19