Obchody Święta Republiki w 2025 r. Fot. PAP/EPA/FABIO FRUSTACI
We Włoszech we wtorek obchodzone jest Święto Republiki. To rocznica referendum, w którym obywatele opowiedzieli się za zniesieniem monarchii. W tym roku obchody będą szczególnie uroczyste, bowiem mija 80 lat od wydarzenia, które zmieniło historię kraju i los kobiet. W Rzymie odbędzie się tradycyjna parada wojskowa.
Decyzja większości obywateli Włoch, którzy zagłosowali za zniesieniem monarchii, była też reakcją na postawę króla Wiktora Emanuela III z dynastii sabaudzkiej, skompromitowanej współpracą z faszyzmem Benito Mussoliniego i postawą wobec nazizmu w latach drugiej wojny światowej oraz przed jej wybuchem. Była to zmieniająca się z upływem czasu postawa lojalności wobec faszyzmu, biernego współudziału, sojuszu z Hitlerem oraz próby ratowania tronu przez zerwanie z faszystami.
W 1940 roku król zaaprobował decyzję Mussoliniego o przystąpieniu Włoch do wojny po stronie państw Osi z III Rzeszą i Japonią. Trzy lata później, w obliczu inwazji aliantów na Sycylię Wiktor Emanuel III wykorzystał swoje uprawnienia konstytucyjne - odwołał Mussoliniego ze stanowiska i nakazał jego aresztowanie. Nowy rząd podpisał zawieszenie broni z aliantami, a król uciekł z Rzymu na południe kraju. Podjął też później próbę ratowania monarchii i 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, Humberta II.
W referendum konstytucyjnym w sprawie systemu rządów w kraju, przeprowadzonym 2 czerwca 1946 roku, ponad 54 procent Włochów opowiedziało się za zniesieniem monarchii i ustanowieniem republiki. Było to pierwsze powszechne głosowanie po drugiej wojnie światowej, a także pierwsze, w którym we Włoszech udział wzięły kobiety.
W referendum głos oddało 25 milionów osób - 13 milionów kobiet i 12 milionów mężczyzn; to 89 procent obywateli uprawnionych wtedy do głosowania. Wyniki zostały ogłoszone przez Sąd Kasacyjny 10 czerwca - 12,7 mln obywateli poparło republikę, a 10,7 mln - monarchię.
W nocy z 12 na 13 czerwca 1946 roku podczas posiedzenia Rady Ministrów premier Alcide De Gasperi przyjął do wiadomości wynik referendum i objął funkcję tymczasowej głowy państwa.
Król Humbert II, który wstąpił na tron po abdykacji ojca Wiktora Emanuela III 9 maja 1946 roku, dobrowolnie opuścił Włochy 13 czerwca i udał się do Cascais w Portugalii. Nie czekał na rozpatrzenie odwołań złożonych przez partię monarchistyczną, które zostały odrzucone przez Sąd Kasacyjny 18 czerwca 1946 roku. Wtedy rezultat głosowania okazał się definitywny.
Po referendum doszło do starć, wywołanych przez zwolenników monarchii, między innymi w Neapolu, gdzie zginęło dziewięć osób, a około 100 zostało rannych.
2 czerwca obywatele Włoch wybrali także członków Zgromadzenia Konstytucyjnego, które miało opracować nową ustawę zasadniczą. Konstytucja Republiki Włoskiej została uchwalona w grudniu 1947 roku i weszła w życie 1 stycznia 1948 roku.
W ciągu 80 lat od ustanowienia republiki we Włoszech powołano 68 rządów. Pierwszą kobietą w historii kraju, która została premierem, jest Giorgia Meloni. Kierowana przez nią rada ministrów, zaprzysiężona w październiku 2022 roku, jest na drugim miejscu pod względem długości urzędowania.
W powojennej historii Włoch, naznaczonej częstymi zmianami władzy, dłużej działał jedynie gabinet Silvio Berlusconiego w latach 2001–2005. Rząd Meloni wyprzedzi jego gabinet i znajdzie się na pierwszym miejscu na początku września tego roku.
Obchody 80-lecia Republiki rozpoczęły się w poniedziałek w Pałacu Prezydenckim, gdzie odbył się uroczysty koncert dla korpusu dyplomatycznego. O godzinie 10 w alei Fori Imperiali, łączącej Koloseum z Placem Weneckim, odbędzie się tradycyjna parada wojskowa.
Wezmą w niej udział przedstawiciele wszystkich formacji sił zbrojnych i służb policyjnych oraz cywilnych, a także 280 gmin. Będzie wśród nich 58 kobiet burmistrzów. Obecni będą reprezentanci najwyższych władz państwa z prezydentem Sergio Mattarellą i premier Meloni.
Wieczorem w Pałacu Prezydenckim odbędzie się, również z ich udziałem, wydarzenie „Twarze Republiki”, w którym będę uczestniczyć włoscy artyści i mistrzowie sportu.
Z Rzymu Sylwia Wysocka (PAP)
sw/ zm/
