Pamiątki po śp. Władysławie Franasiu przekazane do Archiwum Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach. Fot. PAP/Piotr Polak
Unikatową kolekcję wojennych pamiątek i dokumentów po Władysławie Franasiu przekazano do kieleckiego archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Dar rodziny najmłodszego legionisty Józefa Piłsudskiego obejmuje medale, zaświadczenia ze służby oraz 98 listów jego syna Mariana z prac przymusowych w III Rzeszy.
Do archiwum kieleckiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej trafiła spuścizna po Władysławie Franasiu. Dokumenty osobiste, medale oraz zaświadczenia przekazały placówce wnuczki najmłodszego legionisty Józefa Piłsudskiego: Joanna Snopek i Anna Franaś-Nogajczyk.
- Kolekcja składa się z dwóch części. Pierwsza obejmuje dokumenty legionisty – w tym życiorys z 1929 roku, świadectwo Szkoły Czołgów z 1925 roku, Orzełki Strzeleckie, medal 4 pułku piechoty oraz Krzyż Niepodległości. Druga część to dokumenty jego syna Mariana, w tym świadectwa szkolne oraz zbiór 98 listów z prac przymusowych w III Rzeszy – powiedziała PAP Iwona Czyżyk, kierownik Wydziału Archiwalnego IPN w Kielcach, która podkreśliła unikatowość materiałów.
- Niezwykle cenne świadectwo polskiej historii, które odtwarza losy rodziny na przestrzeni kluczowych dziesięcioleci dwudziestego wieku – zaznaczyła Czyżyk.
Pamiątki przez dziesięciolecia spoczywały w domowej szafie. Wspomina to spokrewniony z rodziną ksiądz Wojciech Misztal. - Przez całe lata nic o nim nie wiedziałem. Przechodziłem koło szafy, gdzie były schowane pamiątki po nim. Nikt nam o nich nie mówił, przypuszczam, że ze względu na nasze bezpieczeństwo. Dopiero później, kiedy można było spokojnie mówić o tych czasach, odkryłem medale – powiedział ks. Misztal.
Decyzję o przekazaniu zbiorów podjęły wnuczki bohatera. - Trzeba je pokazywać przede wszystkim młodym ludziom, bo postawa mojego dziadka była bardzo patriotyczna i odważna. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej to dla nich na pewno właściwe miejsce – podkreśliła wnuczka Władysława Franasia. Dodała, że „był to człowiek, który nigdy siebie nie stawiał na pierwszym planie”.
- Zawsze mówił: „myśmy tak walczyli, myśmy tak zrobili” – zaznaczyła.
Duchową dojrzałość legionisty podkreślił w rozmowie z PAP doradca Prezydenta RP Jan Józef Kasprzyk. - Władysław Franaś miał 14 lat, kiedy zaciągnął się do legionów polskich, zataił swój wiek. Był bardzo młody wiekiem, ale bardzo dojrzały duchem. Należał do pokolenia, które miało głębokie poczucie wyniesione z domu, że o tę wolność trzeba walczyć – powiedział Kasprzyk.
Zastępca prezesa IPN Mateusz Szpytma wskazał na edukacyjną rolę archiwaliów. - Te dokumenty, które trafiły do Instytutu Pamięci Narodowej, będą dostępne, będzie można z nich korzystać, robić wystawy i lekcje muzealne. To jednocześnie upamiętnienie młodych patriotów, których niezłomna postawa i poświęcenie dla ojczyzny powinny służyć jako ponadczasowy wzór dla kolejnych pokoleń Polaków – podsumował Szpytma.
Władysław Franaś wstąpił w szeregi Legionów Polskich w 1914 roku, mając zaledwie 14 lat. Aby zostać przyjętym, podczas rekrutacji zataił swój wiek i podał, że jest o dwa lata starszy. Gdy zwolniono go ze względów zdrowotnych, ponowie zmienił dane – tym razem miejsce urodzenia – by znów założyć mundur.
Służbę odbywał w 2 i 4 pułku piechoty Legionów, przechodząc cały szlak bojowy. W bitwie pod Rafajłową w Karpatach został ranny w nogę, a pod Kostiuchnówką odniósł kolejne ciężkie obrażenia. Podczas walk został przysypany ziemią i odgrzebany przez towarzyszy, w wyniku czego stracił słuch. Po odmowie złożenia przysięgi zaborcy został internowany w Szczypiornie, skąd uciekł do Krakowa. Walczył też w wojnie polsko-bolszewickiej oraz w bitwach o Mińsk i nad Berezyną.
Władysław Franaś zmarł 22 lipca 1945 roku i spoczywa na Cmentarzu Nowym w Kielcach. (PAP)
maj/ dki/
