Pomnik poległych górników KWK „Wujek” w Katowicach. Fot. PAP/Jarek Praszkiewicz
Nowa część Centrum Dziewięciu z Wujka zostanie otwarta 27 czerwca. Znajdą się tam m.in. biblioteka i archiwum, kawiarnia oraz taras z widokiem na likwidowaną Kopalnię Wujek.
Centrum zajmuje się pielęgnowaniem pamięci o ofiarach pacyfikacji Kopalni Wujek oraz historii Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Solidarność w woj. śląskim. Obecnie mieści się przede wszystkim w budynku magazynu odzieży. Znajduje się w nim ekspozycja poświęcona pacyfikacji zakładu oraz oporowi Polaków wobec systemu komunistycznego w latach 80. XX w.
Rozbudowa centrum polegała na zaadaptowaniu budynków oddziału instalacyjnego i straży pożarnej oraz wybudowaniu łącznika z magazynem odzieży. Wewnątrz nowej części utworzono hol wejściowy, bibliotekę i archiwum, sale do organizacji wystaw czasowych, konferencji i zajęć edukacyjnych oraz studio nagrań.
– Część wystawiennicza, jaką mamy, jest w odcieniach czerni. Nowa część jest w odcieniach bieli. Chcemy dać zwiedzającym przestrzeń na oddech po zobaczeniu wystawy. Zaprosić ich na kawę. Dosłownie. Zachęcić do przyjrzenia się Kopalni Wujek – powiedział Robert Ciupa, dyrektor Centrum Dziewięciu z Wujka.
Zaznaczył, że na dachu nowo wybudowanego łącznika powstał taras z widokiem na Kopalnię Wujek.
Zagospodarowano również fragment terenu na zewnątrz. Tam goście zobaczą m.in. charakterystyczny mural autorstwa Ala Stickinga – napis „PAMIĘTAMY”, w który są wkomponowane twarze ofiar pacyfikacji zakładu. Pierwotną wersję z 2018 r. zakryto podczas przebudowy. Odtworzony mural francuski artysta uzupełnił o wizerunek współczesnego ratownika górniczego.
Robert Ciupa zasygnalizował, że chciałby, aby w centrum działała ogólnodostępna kawiarnia. Wskazał, że jej uruchomienie to najprawdopodobniej kwestia kilku miesięcy.
Nowa część Centrum Dziewięciu z Wujka kosztowała 21 mln zł. Dofinansowanie z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji – w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego na lata 2021-2027 – wyniosło 15,9 mln zł.
Szczególny charakter w kontekście pielęgnowania pamięci o pacyfikacji Kopalni Wujek ma łaźnia łańcuszkowa. To tam górnicy protestowali przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. W budynku odbywały się msze święte, a przed nim ks. Henryk Bolczyk udzielił strajkującym absolucji zbiorowej, czyli rozgrzeszenia na wypadek śmierci.
Centrum Dziewięciu z Wujka pozyskało 40,8 mln zł dofinansowania z Funduszy Europejskich dla Śląskiego na lata 2021-2027 na adaptację łaźni łańcuszkowej. Szacowany koszt to 49,5 mln zł.
Projekt przewiduje zachowanie autentyczności łaźni łańcuszkowej, w której wciąż wiszą ubrania robocze i prywatne rzeczy górników. Wewnątrz zaplanowano opowieść o historii i tożsamości w formie audiowizualnej. Ponadto - wystawę malarstwa okresu stanu wojennego oraz przestrzeń do organizacji spotkań, konferencji i wydarzeń kulturalnych.
Przetarg na adaptację łaźni łańcuszkowej ma zostać ogłoszony w 2026 r. Prace powinny się rozpocząć w 2027 i zakończyć w 2029 r.
Kopalnia Wujek ma szczególne znaczenie dla historii Katowic i Polski za sprawą wydarzeń stanu wojennego. 16 grudnia 1981 r. strajkujący górnicy zostali tam brutalnie spacyfikowani. Dziewięciu z nich zginęło. 23 górników zostało rannych od kul, a wielu odniosło lżejsze obrażenia.
Trwa procedura wpisu do rejestru zabytków woj. śląskiego zespołu zabudowań Kopalni Wujek. Ponadto Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu zajęło się digitalizacją obiektów zakładu.
Od 1 kwietnia 2026 r. Kopalnia Wujek znajduje się w stanie likwidacji. Proces ten – prowadzony przez Polską Grupę Górniczą - ma się zakończyć w ciągu czterech lat.
Urząd Miasta Katowice zorganizował konkurs urbanistyczny dotyczący obszaru o pow. 100 ha. Objął on zarówno tereny Kopalni Wujek, jak i przyległe do nich osiedle oraz dawny stadion Rozwoju Katowice. Wygrała koncepcja firmy P.A. Nova. To podstawa do przygotowania planu zagospodarowania przestrzennego.
Na terenach zakładu projektanci przewidzieli funkcje związane z turystyką, ochroną zdrowia i pomocą społeczną, nauką, edukacją, sportem i rekreacją, kulturą i rozrywką oraz przestrzeniami biurowymi i administracją. Na pozostałych terenach dominująca ma być funkcja mieszkaniowa. (PAP)
pato/ miś/
