Pałace i dwory dawnych Prus na wystawie w Muzeum w Kętrzynie. Fot. Muzeum w Kętrzynie
Wystawę o pałacach i dworach dawnej Prowincji Prusy można zwiedzać od soboty (14 listopada) na zamku w Kętrzynie. Ekspozycję przygotowało Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego z okazji 80-lecia działalności.
Osią jubileuszowej wystawy jest kolekcja litografii z drugiej połowy XIX w., przedstawiających widoki 70 pałaców i dworów z ówczesnej Prowincji Prusy. Obejmowała ona część Pomorza Wschodniego z Gdańskiem i ujściem Wisły oraz Prusy Wschodnie, które tworzyły dawniej należące do Polski Prusy Królewskie, biskupia Warmia i polskie lenno Prusy Książęce.
Ilustracje przedstawiają obiekty różnej rangi; od średniowiecznych zamków biskupich, poprzez okazałe barokowe rezydencje magnackie, po eklektyczne dwory, jakie w XIX w. powstawały licznie w majątkach pruskiej szlachty.
Według kuratora wystawy Mariusza Wyczółkowskiego, prezentowane litografie mają być tłem opowieści o rozwoju i funkcjonowaniu majątków szlacheckich, które stanowiły charakterystyczny element historycznego krajobrazu kulturowego tej krainy oraz centrum życia społecznego i gospodarczego dawnych regionalnych elit.
Na wystawie prezentowane są m.in. zabytkowe meble i inne wyposażenie dawnych pałaców i dworów, a także portrety stanowiące pozostałości galerii rodowych. Do najciekawszych eksponatów należy komplet mebli sypialnianych z pałacu w Kadynach, letniej rezydencji cesarza Wilhelma II. Można też zobaczyć - datowaną na ok. 1630 rok - rzeźbioną renesansową skrzynię posagową z pałacu w Podągach czy okutą skrzynię podróżną - prawdopodobnie późnośredniowieczną - pochodzącą z pałacu w Prośnie.
Jak przypomniał Wyczółkowski, zebrane na wystawie zabytkowe obiekty pochodzą często z pałaców i dworów, które już nie istnieją. Wśród nich jest np. porcelana, lustro i starodruki z pałacu grafów Egloffsteinów w Arklitach. Wyposażenie tego pałacu, w tym kolekcja miśnieńskiej porcelany i militariów, zostało w 1945 r. zrabowane i wywiezione przez Armię Czerwoną.
Podobny los spotkał dzieła sztuki z wielu innych wschodniopruskich rezydencji. Część pozostałego majątku została rozszabrowana lub zniszczona zaraz po wojnie. Zabytki, które udało się uratować, są rozproszone po różnych muzeach i bibliotekach.
W przypadku Arklit nieznane są np. losy pałacowej biblioteki, która liczyła zapewne setki lub tysiące starodruków. W 2007 r. kilkadziesiąt XVIII-wiecznych książek z tej biblioteki znalazł na osiedlowym śmietniku mieszkaniec Olsztyna, który przekazał je kętrzyńskiemu muzeum.
Wystawę „Pałace i dwory dawnych Prus. Rezydencje, ludzie, krajobraz” zorganizowano z okazji 80-lecia Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego, które należy do najstarszych w regionie - działa od lutego 1946 roku. W 1987 r. - jako jedno z pierwszych w Polsce – stało się ono muzeum samorządowym.
Muzeum zostało założone z inicjatywy Zofii Licharewej, która od stycznia 1945 r., czyli jeszcze przed oficjalnym przekazaniem władzy polskiej administracji cywilnej, zajmowała się w ówczesnym Rastemborku (historyczna nazwa Kętrzyna, używana do maja 1946 r.) zabezpieczaniem zabytków ruchomych, odnalezionych w okolicznych kościołach, dworach i pałacach. Działalność kontynuowała jako pracownik referatu kultury i sztuki starostwa powiatowego.
Pierwszą siedzibą muzeum stał się budynek dawnego aresztu. Zbiory po raz pierwszy udostępniono zwiedzającym w 1948 r. W 1967 r. muzeum przeniesiono do pomieszczeń w odbudowanym zamku krzyżackim, który w styczniu 1945 r. został spalony wraz z większością staromiejskiej zabudowy przez Armię Czerwoną.
Jubileuszowa wystawa jest podsumowaniem działalności kętrzyńskiego muzeum, które gromadzi zbiory i prowadzi prace badawcze związane m.in. z archeologiczną przeszłością regionu, historią miasta i pruskich rodów szlacheckich, oraz sztuką państwa Zakonu Krzyżackiego, Prus Książęcych i Królestwa Prus. (PAP)
mbo/ lm/
