Oświęcim, 14.06.2024 r. Dyrektor Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu Władysław Kwiatkowski (trzeci od prawej) podczas upamiętnienia pod Ścianą Śmierci na terenie byłego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz w Oświęcimiu. Fot. PAP/Jarek Praszkiewicz
Obchody upamiętniające 82. rocznicę likwidacji przez Niemców tzw. obozu cygańskiego odbędą się 2 sierpnia na terenie byłego KL Auschwitz II-Birkenau – oznajmiło w poniedziałek oświęcimskie Centrum Historii i Kultury Romów. W komorach gazowych SS zgładziło 4,3 tys. osób.
Ilona Lieber z oświęcimskiego Centrum przypomniała, że podczas wojny naziści zamordowali około 500 tys. Romów i Sinti.
2 sierpnia jest w Polsce Dniem Pamięci o Zagładzie Romów. W UE jest obchodzony jest jako Europejski Dzień Pamięci o Holokauście Romów i Sinti.
Uroczystości rocznicowe, organizowane we współpracy z Muzeum Auschwitz przez Stowarzyszenie Romów w Polsce, Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów, a także Centrum Historii i Kultury Romów, rozpoczną się 2 sierpnia w południe przed monumentem na terenie dawnego obozu cygańskiego, który był częścią Auschwitz II-Birkenau. Tam wygłoszone zostaną okolicznościowe przemówienia i złożone wieńce.
Niemcy rozpoczęli eksterminację Romów już w 1941 roku. Z początkiem listopada deportowali z terenów dzisiejszej Austrii około 5 tys. ludzi do getta w Łodzi. W styczniu 1942 r. wszyscy zostali zamordowani w ośrodku zagłady w Chełmnie.
Do Auschwitz pierwsi Romowie trafili 9 lipca 1941 roku. Tego dnia jednostka niemieckiej policji kryminalnej w Katowicach skierowała do obozu dziewięciu więźniów, wśród których znajdowało się dwóch polskich Romów.
W grudniu 1942 roku zwierzchnik SS Heinrich Himmler rozkazał, by Cyganie z Rzeszy i terenów okupowanych zostali osadzeni w obozach koncentracyjnych. Trzy miesiące później w Auschwitz II-Birkenau powstał dla nich obóz rodzinny. Liczył 32 baraki mieszkalne i sześć sanitarnych. Niemcy deportowali do niego Romów z czternastu państw. Więzione były całe rodziny. W obozie dziesiątkowały ich choroby i głód.
Między 26 lutego 1943 a 21 lipca 1944 roku do Zigeunerlager deportowano blisko 21 tys. osób. Liczba ta nie uwzględnia około 1,7 tys. Romów z Białegostoku. Jako podejrzani o tyfus plamisty trafili wprost do komór gazowych.
Zagłada Romów w KL Auschwitz
Niemcy chcieli zlikwidować obóz cygański już wiosną 1944 roku. Gdy esesmani przyjechali, by ich zabrać do komór gazowych, Romowie nie wyszli z baraków. Niemcy odstąpili, prawdopodobnie w obawie przed zamieszkami.
Po tych wydarzeniach Niemcy skierowali do innych obozów około 200 młodych i zdrowych Romów. 1,5 tys. przeniesiono do KL Auschwitz I. Większość z nich później również wywieziono. Znaczna ich część przeżyła wojnę.
Zigeunerlager został zlikwidowany w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. Do komory gazowej trafiło 4,2-4,3 tys. osób. Ich ciała spłonęły w dołach paleniskowych przy V krematorium.
Ogółem w Auschwitz zginęło 21 tys. Romów. Pod względem liczby ofiar stanowią oni trzecią grupę po Żydach i Polakach. W wyniku prześladowań i terroru w czasach istnienia III Rzeszy śmierć poniosła około połowa populacji romskiej, zamieszkującej obszary okupowane przez Niemców. (PAP)
