16 listopada 2023 r. zmarł Benedykt Czuma. Postać swojego ojca z tej okazji postanowił przypomnieć Marek Czuma.
Benedykt Czuma urodził się 27 stycznia 1941 r. w Niepołomicach. Po studiach na Politechnice Warszawskiej (ukończył Wydział Mechaniki Precyzyjnej) pracował w Łódzkiej Fabryce Zegarów i Zakładzie Doświadczalnym Techniki Medycznej w Łodzi.
W 1965 r. wraz z bratem – Andrzejem Czumą, Stefanem Niesiołowskim, Marianem Gołębiewskim i Emilem Morgiewiczem założył tajną organizację Ruch. W szczytowym momencie działalności związanych z nią było około sto osób. Nie uznawali PRL-u za legalne państwo polskie i na długo przed powstaniem „Solidarności” przewidywali, że droga do wolności będzie prowadzić przez masowe wystąpienia społeczne.
„Mijają lata, które pokazują, że naród nasz w dalszym ciągu nie ma nic do powiedzenia i do decydowania w swoich najistotniejszych sprawach. Lata tym dłuższe, że przypadają na okres wielkiego rozwoju ekonomicznego narodów, które mogą pracować i tworzyć samodzielnie, z pożytkiem dla siebie i dla innych. (…) Mamy dość podnoszenia kłamstwa do rangi jedynej religii państwowej. Mamy dość traktowania nas jako narzędzi, dobrych jedynie do pracy, jako przedmiot ograbiania, oszukiwania i ogłupiania.
Jakim prawem grupka ludzi, opierając się na obcej sile zbrojnej, ograbia nas, okłamuje i demoralizuje, rządzi owocami naszej pracy bez zdawania rachunku, pozbawia nas wolności i opierającego się na niej prawa do samodzielnego rozwoju i organizowania naszego życia społecznego według naszych ideałów, wyniszcza nas ekonomicznie, społecznie i psychicznie?” – pisali w deklaracji programowej, której Benedykt Czuma był współautorem.
W tym samym dokumencie wysunęli takie postulaty jak: niepodległość jako podstawowy czynnik rozwoju społecznego i ekonomicznego narodu, poszanowanie osoby ludzkiej i jej niezbywalnych praw, efektywny rozwój ekonomiczny, równość społeczna i równe szanse społeczne dla wszystkich, wykorzenienie nieuzasadnionych przywilejów i wiążącego się z nimi wyzysku społecznego, wolność prasy i zgromadzeń, sprawne, kompetentne, odpowiedzialne i ustabilizowane ustawodawstwo, instytucjonalne zabezpieczenie wolności wyborów przedstawicieli społeczeństwa, wykorzenienie doktrynerskich mitów ekonomicznych i politycznych. Za jeden z takich mitów uznawali wprowadzany po II wojnie światowej system rządów.
„Jednoczy nas opór przeciw zagrożeniu. Jesteśmy przekonani o potrzebie lekceważenia drugorzędnych różnic w obliczu zasadniczych konieczności. Musimy dążyć do jedności ideowej i uczuciowej, gdy chodzi o sprawy najżywotniejsze. Chcemy wolne państwo – bo jest ono naszym podstawowym celem i do niego przede wszystkim dążymy – oprzeć na ściślejszych, przyjaznych stosunkach z narodami Europy Środkowo-Wschodniej, dzielącymi nasz los” - podkreślali.
W marcu 1970 r. podczas pobytu w Rzymie prowadził rozmowy o współpracy pomiędzy Ruchem a liderami działającego na emigracji Stronnictwa Pracy - Karolem Popielem i Stanisławem Gebhardtem.
Uczestniczył w przygotowaniach do podpalenia Muzeum Lenina w Poroninie.
20 czerwca 1970 r. został aresztowany przez Służbę Bezpieczeństwa i osadzony areszcie śledczym przy Rakowieckiej w Warszawie.
Razem z innymi działaczami Ruchu - tzw. grupą kierowniczą – stanął przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie. W procesie, który toczył się od 21 września do 23 października 1971 r. oprócz Benedykta Czumy sądzeni byli jego starszy brat – Andrzej, a także Stefan Niesiołowski, Marian Gołębiewski, Bolesław Stolarz i Emil Morgiewicz.
Wszyscy zostali oskarżeni o przygotowania do obalenia ustroju przemocą w przyszłości. Prokurator żądał dla nich surowych wyroków.
Benedykt Czuma już w drugim dniu procesu kategorycznie wszystkie oskarżenia odrzucił.
„Nie mogło być mowy o chęci zdobycia przez nas władzy i to drogą gwałtownego zamachu, ponieważ w warunkach europejskich, szczególnie w naszym bloku Europy Środkowej jest to po prostu nierealne i niepoważne” – argumentował. Powołał się na idee Ruchu: suwerenność Polski jako podstawowy warunek sprawiedliwego rozwoju kraju, współpracę z ZSRR na płaszczyźnie równego partnerstwa – bez antyradzieckości, sprawiedliwy podział dochodu narodowego i efektywny rozwój ekonomiczny bez obciążeń dogmatycznych, równość społeczną dla wszystkich, poszanowanie osoby ludzkiej, przywrócenie właściwej roli Sejmowi jako reprezentantowi całego narodu, wolność prasy i zgromadzeń, wolność nauki i kultury, wolność przekonań, wykorzenienie nieuzasadnionych przywilejów i związanego z nimi wyzysku społecznego.
„Postulaty te są zgodne z Konstytucją PRL. Zarzut prokuratora jest więc niezgodny z prawdą” - podkreślił.
Wszyscy oskarżeni i tak zostali uznani przez sąd za winnych. Najsurowsze wyroki – po siedem lat więzienia – zapadły wobec Andrzeja Czumy i Stefana Niesiołowskiego, a Benedykt Czuma został skazany na sześć lat pozbawienia wolności.
Wyszedł na mocy amnestii we wrześniu 1974 r. i wkrótce potem ponownie zaangażował się w działalność polityczną. W marcu 1977 r. współtworzył Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W swoim mieszkaniu założył punkt konsultacyjno-informacyjny, dzięki któremu pomagał represjonowanym przez władze. Organizował ponadto szereg inicjatyw obywatelskich - klub swobodnej dyskusji, odczyty czy wydawanie czasopisma „Opinia”.. Był wydawcą, drukarzem i kolporterem wydawnictw niezależnych.
Od września 1980 r. działał w „Solidarności”. Został doradcą łódzkich struktur tego związku i wziął udział w historycznym I zjeździe „S” w hali Olivia w Gdańsku.
Po wprowadzeniu stanu wojennego przez osiem miesięcy był internowany. Zaraz po zwolnieniu zaangażował się w działalność tajnych struktur.
W początkach III RP należał do założycieli Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego (ZChN).
Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski przez Prezydenta RP na uchodźstwie w 1989 r., Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006). oraz Krzyżem Wolności i Solidarności (2016).
Zmarł 16 listopada 2023 r. w wieku 82 lat. W trzecią rocznicę śmierci jego syn, Marek założył poświęconą mu stronę www.benedyktczuma.pl Jak wyjaśnia Marek Czuma, przedstawia ona biografię w pogłębiony sposób. „Pozwala zapoznać się nie tylko z faktami, ale także z kontekstem historycznym oraz wczuć się w złożoność sytuacji, w których znalazł się główny bohater tej historii”.
Przypomniał, że jego ojciec w wolnej Polsce dbał o zachowanie prawdy historycznej - wydał cenioną w środowisku naukowym książkę pt. Łódzka „Solidarność” 1980-1981, był autor strony o Ruchu (ruchniepodleglosciowy.pl) oraz książki pt. Rok 1989. Jak „poziomki” uratowały demokrację w Solidarności łódzkiej.(PAP)
kr/