Rok Jerzego Giedroycia. Fot. materiały prasowe
Muzeum Historii Polski w Warszawie wspólnie z innymi instytucjami z okazji ustanowionego przez Senat RP Roku Jerzego Giedroycia zaplanowało szereg imprez. Niektóre z nich już się rozpoczęły.
Okazją do ustanowienia Roku Jerzego Giedroycia stały się przypadające w 2026 r. dwie ważne rocznice: 120. rocznica urodzin „Księcia z Maisons-Laffitte” i 80. rocznica powołania Instytutu Literackiego. W ramach obchodów Roku Jerzego Giedroycia zaplanowano debaty, wystawy, spotkania, konferencje oraz inne wydarzenia kulturalne. W niektóre z nich zaangażowało się Muzeum Historii Polski w Warszawie.
Do 6 września Muzeum Historii Polski w Warszawie zaprasza do udziału w ogólnopolskim konkursie na materiały edukacyjne „Lekcje o Kulturze”.
Konkurs ten został skierowany do nauczycieli i edukatorów, a jego celem jest popularyzacja wiedzy o Jerzym Giedroyciu, Instytucie Literackim i dorobku paryskiej „Kultury”. Najciekawsze scenariusze zajęć i materiały edukacyjne zostaną wyróżnione i udostępnione do wykorzystania w szkołach.
Z kolei Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie do 31 października zaprasza na wystawę „«Jestem zwierzęciem politycznym.» Jerzy Giedroyc i „Kultura” 1947–2000”.
Ekspozycja ta jest poświęcona życiu i działalności Jerzego Giedroycia oraz historii Instytutu Literackiego i miesięcznika „Kultura”. Można zapoznać się m.in. z niepublikowanymi wcześniej materiałami z archiwum Instytutu Literackiego i dowiedzieć szczegółów o roli Giedroycia w życiu intelektualnym i politycznym XX wieku.
Z Rokiem Jerzego Giedroycia związany będzie również jedna z imprez zaplanowanego od 2 do 8 sierpnia w Szczebrzeszynie Festiwalu Stolica Języka Polskiego. Odbędzie się tam panel dyskusyjny „Kładę to Panu na sercu. Jerzy Giedroyc i «Kultura»”. Poświęcony ma być znaczeniu Jerzego Giedroycia oraz środowiska paryskiej „Kultury” dla polskiej myśli politycznej i życia intelektualnego.
Na 8 października Muzeum Historii Polski w Warszawie zaplanowało Dzień Jerzego Giedroycia.
Ma to być cykl wydarzeń skierowanych do szerokiej publiczności, m.in. spotkanie edukacyjne dla młodzieży oraz debata popularnonaukowa poświęcona życiu, działalności i dziedzictwu Jerzego Giedroycia.
Kolejny cykl debat i spotkań poświęconych Jerzemu Giedroyciowi oraz twórcom związanym z paryską „Kulturą” odbędzie się w ramach Festiwalu Conrada (od 19 do 23 października w Krakowie).
W programie festiwalu znalazła się m.in. debata „Żyć to wzniecać paradoksy”, poświęcona 75. rocznicy publikacji Człowieka zbuntowanego Alberta Camusa i jego relacjom intelektualnym z Jerzym Giedroyciem, Józefem Czapskim i Czesławem Miłoszem.
Zaplanowano również cykl „Rozmowy Ludzi «Kultury»”, poświęcony wybitnym współtwórcom środowiska paryskiej „Kultury”: Marianowi Pankowskiemu, Leo Lipskiemu, Jerzemu Stempowskiemu i Zygmuntowi Hauptowi. W wydarzeniach udział wezmą m.in. David Camus, Basil Kerski, Joanna Ostrowska, Agnieszka Maciejowska, Piotr Paziński, Eliza Kącka i Zofia Król.
Z Rokiem Jerzego Giedroycia będzie także związany III Ogólnopolski Turniej Debat Historycznych dla uczniów szkół ponadpodstawowych (26 i 27 listopada w Muzeum Historii Polski w Warszawie).
Celem tego ogólnopolskiego wydarzenia edukacyjnego jest rozwijanie umiejętności argumentacji, krytycznego myślenia i debaty publicznej. Tegoroczna edycja nawiązuje do wartości bliskich Jerzemu Giedroyciowi: dialogu, odpowiedzialności i zaangażowania obywatelskiego.
Jak przypomina MHP Rok Jerzego Giedroycia jest okazją nie tylko do przypomnienia historii legendarnego Redaktora i stworzonego przez niego środowiska, lecz także do rozmowy o sprawach, które pozostają aktualne: miejscu Polski w Europie, relacjach z sąsiadami, odpowiedzialności za państwo oraz roli kultury i wolnej debaty w życiu publicznym.
Jerzy Giedroyc był jednym z najważniejszych polskich intelektualistów XX wieku, ale przede wszystkim twórcą wyjątkowego przedsięwzięcia, jakim była „Kultura” – wydawany przez ponad pół wieku w podparyskim Maisons-Laffitte miesięcznik, który stał się najważniejszym forum niezależnej polskiej myśli politycznej i kulturalnej.
Na łamach tego pisma publikowali najwybitniejsi polscy pisarze, publicyści i historycy, a sam Instytut Literacki odegrał kluczową rolę w podtrzymywaniu wolnej debaty w czasach podziału Europy i komunistycznej cenzury. Pod kierownictwem Giedroycia ukazało się 637 numerów „Kultury”, 134 tomy „Zeszytów Historycznych” oraz ponad 500 książek wydanych przez Instytut Literacki.
Znaczenie Giedroycia nie ograniczało się jednak do działalności wydawniczej. To właśnie wokół „Kultury” powstawały idee, które po 1989 roku stały się jednym z fundamentów polskiej polityki zagranicznej. Giedroyc i jego współpracownicy przekonywali, że bezpieczeństwo Polski jest nierozerwalnie związane z niepodległością Ukrainy, Litwy i Białorusi oraz budowaniem partnerskich relacji między narodami Europy Środkowo-Wschodniej. Wiele z tych diagnoz i postulatów, formułowanych dekady temu, pozostaje zaskakująco aktualnych również dzisiaj.
„Nie będzie wolnych naprawdę Polaków, Czechów czy Węgrów bez wolnych Ukraińców, Białorusinów czy Litwinów. I w ostatecznym rozrachunku, bez wolnych Rosjan” – głosiła jedna z najważniejszych deklaracji środowiska „Kultury”, która do dziś pozostaje symbolem myślenia Jerzego Giedroycia o przyszłości regionu.
W czasie, gdy Europa ponownie mierzy się z pytaniami o bezpieczeństwo, wolność, odpowiedzialność państw i przyszłość relacji ze wschodnimi sąsiadami, myśl Giedroycia wraca do debaty publicznej z nową siłą. Jak sam mówił: „Nie rozumiemy, że kiedy się jest na przeciągu historii, sytuacja bywa kłopotliwa, ale też otwiera ogromne możliwości”. Jego przekonanie, że polityka wymaga długofalowego myślenia, odwagi intelektualnej i gotowości do przekraczania utrwalonych schematów, pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń.
Obchody Roku Jerzego Giedroycia przygotowywane są przez grono instytucji, które wspólnie chcą przypomnieć dorobek Redaktora oraz znaczenie środowiska „Kultury” dla współczesnej Polski i Europy. W realizację programu włączyły się Instytut Literacki KULTURA w Maisons-Laffitte, Muzeum Historii Polski, Centrum Mieroszewskiego, Centrum Jerzego Giedroycia Uniwersytetu Łódzkiego i Ośrodek Studiów Wschodnich. (PAP)
Kr/
