I wojna światowa

04.08.2014 aktualizacja 14.08.2017

100 lat temu wojska niemieckie zniszczyły doszczętnie Kalisz

Kalisz w czasie wojny. 1914-1915. Źródło: BN Polona Kalisz w czasie wojny. 1914-1915. Źródło: BN Polona

100 lat temu armia niemiecka dokonała brutalnego ataku na Kalisz. Trwające kilkanaście dni bombardowania oraz podpalenia i represje doprowadziły do niemal doszczętnego zniszczenia miasta i eksodusu jego mieszkańców. Winnych tragedii Kalisza nigdy nie ukarano.

W nocy z 2 na 3 sierpnia 1914 roku, do Kalisza weszły wojska niemieckie. Miasto zostało opuszczone przez Rosjan i nie stanowiło już żadnego militarnego zagrożenia dla armii II Rzeszy. Zaraz po wkroczeniu do Kalisza major Hermann Preusker, dowódca 2 batalionu wchodzącego w skład 155 kompanii piechoty Armii Cesarskiej zażądał kwater dla wojska. Jego niezadowolenie z ich stanu było pierwszym powodem zadrażnień z władzami miasta. Mimo że magistrat wywiązywał się ze wszystkich poleceń, jakie otrzymywał od Preuskera (został wojskowym komendantem Kalisza), uważał on, że jego rozkazy są sabotowane.

Bilans brutalnej akcji niemieckiej armii był przerażający. Miasto zniszczono w 75 procentach, blisko 500 budynków mieszkalnych, dziewięć zakładów przemysłowych, ratusz, teatr, kościoły i inne budynki użyteczności publicznej. W Kaliszu liczącym przed wybuchem wojny 65 tysięcy mieszkańców pozostało zaledwie 5 tysięcy.

Bezpośrednią przyczyną tragedii Kalisza był strzał, który padł w nocy z 3 na 4 sierpnia. Do dzisiaj nie wiadomo kto otworzył ogień. Najprawdopodobniej przypadkowo strzelał któryś z niemieckich żołnierzy, co wywołało strzelaninę. Żołnierze wpadli w panikę i otworzyli ogień do cywilów oraz do siebie nawzajem. Bilans incydentu to 21 zabitych mieszkańców i sześciu niemieckich wojskowych.

Nazajutrz komendant miasta rozpoczął represje. Wzięto sześciu zakładników i zażądano 50 tysięcy rubli kontrybucji. Niemieckie patrole rewidowały kaliszan stosując przy tym przemoc. Około 20 mieszkańców zostało rozstrzelanych. Niemcy byli przekonani, że zostali zaatakowani przez partyzantów. Ich przeświadczenie wynikało z lektury podręcznika wojskowego „Kriegsbrauch im Landkriege”, który bazując na doświadczeniach wojny francusko-pruskiej szczególnie mocno uczulał na zagrożenie ze strony partyzantki.

4 sierpnia, w godzinach popołudniowych, Niemcy wycofali się z Kalisza. Zaraz po tym na miasto spadły pierwsze pociski artyleryjskie. Następnie znowu wkroczyli po czym wycofali się i znowu rozpoczęli ostrzał.

7 sierpnia doszło do kolejnego incydentu. Spłoszony samotny koń ruszył na żołnierzy, a ci rozpoczęli strzelaninę. Po raz kolejny padli zabici wojskowi i cywile. Miasto zostało ostrzelane z kartaczownic. Śmierć poniosło 100 mieszkańców. Niemcy podpalili ratusz i aresztowali 800 mężczyzn. Od 9 do 22 sierpnia Kalisz był systematycznie bombardowany i podpalany przez wojsko. Ludność cywilna w popłochu uciekała do okolicznych miejscowości.

Bilans brutalnej akcji niemieckiej armii był przerażający. Miasto zniszczono w 75 procentach, blisko 500 budynków mieszkalnych, dziewięć zakładów przemysłowych, ratusz, teatr, kościoły i inne budynki użyteczności publicznej. W Kaliszu liczącym przed wybuchem wojny 65 tysięcy mieszkańców pozostało zaledwie 5 tysięcy.

Barbarzyńska zbrodnia odbiła się echem na ziemiach polskich i w Europie. Śledztwo przeprowadziła armia niemiecka. Bombardowanie badała także komisja rosyjska powołana przez cara Mikołaja II. Po wojnie śledztwo prowadziło również polskie ministerstwo sprawiedliwości. Winnych tragedii Kalisza nigdy nie ukarano. (PAP)

kf/ mjs/ ls/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL