Andrzej Januszajtis podczas konferencji prasowej w 2023 r., na której zaprezentowano odnaleziony w Żurawiu kamień wysokiej wody z 1651 r. Fot. PAP/Piotr Matusewicz
Znawca historii i architektury Gdańska Andrzej Januszajtis został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi. Profesor zmarł 22 stycznia. Został pochowany w czwartek (29 stycznia) na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku.
Uroczystości pogrzebowe odbyły się w Bazylice Mariackiej w Gdańsku. Na jego cześć 98 razy uderzył dzwon kościoła św. Katarzyny. Następnie spod Bramy Głównej cmentarza wyruszył kondukt pogrzebowy.
Prezydent RP Karol Nawrocki w liście do uczestników uroczystości pogrzebowych napisał, że z „głębokim smutkiem przyjął wiadomość o śmierci Profesora Andrzeja Januszajtisa”.
„To wielka strata dla naszej Ojczyzny, dla polskiej nauki i kultury, a w sposób szczególny dla Gdańska, który był tak drogi sercu Zmarłego. Żegnamy dzisiaj patriotę oddanego Polsce już od młodych lat, kiedy to podczas II wojny światowej służył w Szarych Szeregach. Wiernie kontynuował tym rodzinne tradycje niepodległościowe jako syn Wiesława Januszajtisa, oficera Legionów i Wojska Polskiego, zamęczonego w Auschwitz” – napisał prezydent.
W liście dodał, że „odprowadzając w ostatnią drogę Pana Profesora, składamy Mu hołd również jako wybitnemu fizykowi, wykładowcy Politechniki Gdańskiej, wychowawcy pokoleń naukowców i inżynierów”. Podkreślił, że „jego długoletnia działalność akademicka zasługuje na wielkie uznanie”.
Prezydent napisał również, że Januszajtis był „człowiekiem wielu talentów – nie tylko w domenie nauk technicznych, lecz także w dziedzinie humanistyki, a zwłaszcza historii”.
Przypomniał, że wielką pasją Januszajtisa było dziedzictwo historyczne Gdańska, który stał się jego ukochanym domem, odkąd przybył tutaj w 1945 roku.
„Badał dzieje miasta z ogromnym zaangażowaniem, zdobywając rozległą i drobiazgową wiedzę o życiu tutejszych mieszkańców na przestrzeni wieków. Był erudytą i niezrównanym gawędziarzem, co znalazło wyraz w Jego licznych książkach i publikacjach” – kontynuował prezydent.
Zaznaczył, że staraniom Januszajtisa „zawdzięczamy odzyskanie skradzionych podczas wojny bezcennych gdańskich zabytków i ich przywrócenie do dawnej świetności”.
„O Jego znakomitych zasługach przypomina też miejsce, gdzie go żegnamy, bo to tutaj, w dostojnej Bazylice Mariackiej, zaledwie rok temu ukompletowany został wspaniały zegar astronomiczny, który na nowo odmierza godziny, dni i lata gdańskiej historii” – napisał.
Prezydent podkreślił swoje „najwyższe uznanie dla Zmarłego”. „Pozostaję pod wrażeniem tego, z jaką pasją walczył – jeszcze w trudnych latach 60. – o uratowanie Wartowni nr 1 na Westerplatte, jednego z najchlubniejszych symboli męstwa i poświęcenia polskiego żołnierza w wojnie obronnej 1939 roku” – dodał.
Zaznaczył, że godne uczczenie bohaterów Westerplatte i zachowanie tego miejsca jako pomnika polskiej pamięci było również celem jego stanowczych działań. „Ogromnie się cieszę, że wysiłki te przyniosły oczekiwany rezultat” – zaznaczył.
W liście przypomniał, że jako były przewodniczący Rady Dzielnicy Siedlce z głębokim szacunkiem myśli też o dorobku samorządowym i społecznikowskim Andrzeja Januszajtisa.
„Pięknie zapisał się On w najnowszych gdańskich dziejach także tym, że po odrodzeniu demokracji lokalnej był przewodniczącym pierwszej rady miejskiej. Wyrazem wdzięczności Gdańszczan za wszystkie jego dokonania stało się przyznanie mu tytułu Honorowego Obywatela Miasta Gdańska” – dodał.
Biuro prezydenta podało, że Karol Nawrocki nadał prof. Andrzejowi Januszajtisowi pośmiertnie Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski .
Order został przyznany w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju nauk humanistycznych, za osiągnięcia w działalności na rzecz popularyzowania i upowszechniania wiedzy o historii i tradycji Gdańska.
Order przekazał najbliższej rodzinie zmarłego doradca prezydenta RP Marek Szymaniak podczas uroczystości pogrzebowych w Bazylice Mariackiej.
Andrzej Januszajtis urodził się w 1928 roku w Lidzie, a od 1933 roku mieszkał w Lublinie. W 1948 roku podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Gdańskiej. Na tej uczelni pracował również naukowo. W latach 1983–1986 był dziekanem Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej.
Pracę zawodową łączył ze studiami nad historią Gdańska. W 1967 roku został wybrany na przewodniczącego Towarzystwa Miłośników Gdańska.
W 1990 roku, z ramienia Komitetów Obywatelskich, został członkiem Rady Miasta Gdańska i do czerwca 1994 roku pełnił funkcję jej przewodniczącego.
Życiową misją Januszajtisa było dokumentowanie i popularyzowanie historii Gdańska. Odegrał kluczową rolę w odbudowie i przywracaniu gdańskich zabytków, takich jak m.in. zegar astronomiczny w Bazylice Mariackiej czy carillon w kościele św. Katarzyny.(PAP)
pm/ dki/
