Mateusz Szpytma na przesłuchaniu kandydatów na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Fot. PAP/Marcin Obara
Ponad 170 osób, m.in. dr hab. Dariusz Libionka, prof. Barbara Engelking, prof. Andrzej Friszke, podpisało się pod apelem do parlamentarzystów, by nie popierali Mateusza Szpytmy na stanowisko prezesa IPN. Zarzucają mu, że jest jedną z twarzy „skrajnego upolitycznienia IPN, który stał się partyjną przybudówką PiS”.
Autorzy apelu: dr Andrzej Czyżewski, dr Agata Fijuth-Dudek, dr Janusz Kłapeć, dr hab. Sławomir Łukasiewicz, dr Krzysztof Persak, dr Sławomir Poleszak, dr hab. Adam Puławski, dr Magdalena Semczyszyn, Maciej Sobieraj, Paweł Spodenkiewicz, dr Milena Przybysz-Gralewska i dr Mariusz Zajączkowski - w przeszłości związani z Instytutem Pamięci Narodowej - przypomnieli, że 14 kwietnia kolegium IPN po przesłuchaniu dziesięciu kandydatów zarekomendowało na szefa tej instytucji dr. Mateusza Szpytmę. Obejmie stanowisko, jeśli to wskazanie potwierdzą Sejm i Senat. Poprzedni konkurs – w październiku 2025 r. – skończył się niczym, bo kandydaturę rekomendowaną przez kolegium IPN dr. hab. Karola Polejowskiego większość sejmowa odrzuciła. Mateusz Szpytma w tamtym konkursie nie startował. Podobnie jak Polejowski zajmuje stanowisko wiceprezesa IPN.
Konkurs ma wyłonić następcę poprzedniego prezesa IPN - Karola Nawrockiego, który latem 2025 r. został wybrany na urząd Prezydenta RP.
„Wsparcie udzielone tej kandydaturze przez grono, w którym przytłaczającą większość stanowią wybrani w 2023 r. nominaci obozu Zjednoczonej Prawicy, nie jest przypadkowe” – podkreślili autorzy skierowanego do parlamentarzystów apelu, komentując rekomendację kolegium IPN dla Mateusza Szpytmy. „Wbrew budowanej narracji o swojej apolityczności i profesjonalizmie Mateusz Szpytma był i jest nadal jedną z twarzy skrajnego upolitycznienia IPN, który na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat stał się de facto partyjną przybudówką PiS” - napisali. Przypomnieli, że Szpytma jest wiceprezesem IPN (najpierw przy Jarosławie Szarku, następnie przy Karolu Nawrockim” i – jak zaznaczyli - „ponosi współodpowiedzialność za dewastację instytucji, która powinna służyć wszystkim obywatelkom i obywatelom Polski, bez względu na ich ideowe wybory i pochodzenie”.
Według autorów listu „w ostatnich dziesięciu latach IPN” (…) zamiast dialogu oferuje w głównej mierze monolog na temat najnowszych dziejów Polski, wpisujący się w bieżące zapotrzebowania formułowane przez środowiska prawicowe, a nierzadko również skrajnie prawicowe”. W apelu przypomniano m.in., że za czasów zasiadania Szpytmy w ścisłym kierownictwie IPN, ważne stanowisko w Instytucie zajmowała osoba kojarzona z Obozem Narodowo-Radykalnym.
Zdaniem autorów apelu Szpytma ponosi też współodpowiedzialność za prowadzoną w IPN „systematyczną czystkę kadrową”. „Zwalniano z pracy z pogwałceniem prawa, ewentualnie zmuszono do odejścia przynajmniej kilkadziesiąt osób, których otwarte podejście do badań nad przeszłością i niezależność w myśleniu stały się w IPN cechami wysoce niepożądanymi” – podkreślili autorzy apelu.
Powołując się na kilka przykładów, napisali też, że po wyborach parlamentarnych z 2023 r. IPN stał się „przechowalnią” dla ludzi powiązanych z byłym obozem władzy.
„W mijającym dziesięcioleciu Mateusz Szpytma nie był szeregowym pracownikiem IPN, ale członkiem jego ścisłych władz i z tego tytułu jest współodpowiedzialny za liczne patologie trawiące tę instytucję. Jego ewentualny wybór na stanowisko Prezesa IPN sprawi, że kwestia naprawy Instytutu, tak aby służył swoim ustawowym celom, zostanie odłożona na kolejne lata” - napisali.
„Jako osoby, które z bliska obserwowały postępującą dysfunkcję IPN oraz jego skrajne upartyjnienie, a nierzadko same doświadczyły bezprawia kierownictwa Instytutu, apelujemy do Państwa o niepopieranie kandydatury Mateusza Szpytmy na stanowisko prezesa Instytutu Pamięci Narodowej” - głosi konkluzja apelu.
Do wtorku (28 kwietnia) apel podpisało już ponad 170 osób. Wśród nich są m.in.: dr hab. Dariusz Libionka, dr hab. Natalia Jarska, prof. Rafał Stobiecki, prof. Jacek Chrobaczyński, dr hab. Jan Skórzyński (profesor Collegium Civitas), prof. Stanisław Obirek, prof. Andrzej Friszke, prof. Andrzej Zakrzewski, prof. Antoni Dudek, prof. Paweł Machcewicz, dr Anna Machcewicz, prof. Marcin Kula, prof. Andrzej Leder, dr hab. Marcin Zaremba (profesor Uniwersytetu Warszawskiego), prof. Jerzy Kochanowski, dr hab. Dobrochna Kałwa, dr hab. Anna Straszewska, prof. Piotr Urbański, dr hab. Piotr M. Majewski (profesor Uniwersytetu Warszawskiego), prof. Barbara Engelking, dr hab. Anna Engelking (profesor PAN), dr Janusz Marszalec (wicedyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku), reportażystka i pisarka Małgorzata Szejnert, pisarz Łukasz Garbal (uhonorowany Nagrodą im. Giedroycia za biografię Jana Józefa Lipskiego). (PAP)
jkrz/ miś/
