Zamek Krzyżtopór po renowacji. Fot. PAP/Michał Walczak
Po ponad 50 latach do Zamku Krzyżtopór w Ujeździe (Świętokrzyskie) mają wrócić cenne zabytki archeologiczne przechowywane dotąd na Wawelu. Ich powrót zapowiedziano podczas podpisania umowy o współpracy naukowej między Uniwersytetem Jana Kochanowskiego a gminą Iwaniska.
W uroczystości, która odbyła się w poniedziałek na Zamku Krzyżtopór w Ujeździe, uczestniczyli rektor UJK prof. Beata Wojciechowska, burmistrz Iwanisk Marek Staniek oraz naukowcy z Instytutu Historii kieleckiej uczelni. Podpisane porozumienie ma otworzyć nowy etap współpracy naukowej, dokumentowania dziejów zamku oraz popularyzacji jego dziedzictwa.
Podczas wydarzenia zapowiedziano powrót do Ujazdu kolekcji przedmiotów odnalezionych podczas badań archeologicznych prowadzonych na terenie zamku w latach 70. XX wieku. Zabytki przechowywano w magazynach i archiwach na Wawelu. Wśród obiektów, które mają wrócić do Krzyżtoporu, znajdują się m.in. kafle delftyjskie, naczynia oraz elementy wyposażenia wnętrz z XVII wieku. Szczególną wartość mają przedmioty codziennego użytku, pozwalające odtworzyć życie mieszkańców rezydencji w okresie jej największej świetności. Burmistrz Marek Staniek podkreślił, że odzyskanie kolekcji ma znaczenie nie tylko muzealne, ale również symboliczne dla lokalnej pamięci historycznej.
Ważnym elementem przedsięwzięcia ma być również sprowadzenie z Krakowa dokumentacji badań prowadzonych przez prof. Alfreda Majewskiego. Zdaniem badaczy materiały te mogą dostarczyć nowych informacji o historii i funkcjonowaniu zamku oraz pomóc w weryfikacji dotychczasowych ustaleń naukowych.
Jak poinformował archeolog Andrzej Gołembnik od wielu lat zaangażowany w badanie dziedzictwa Zamku Krzyżtopór, badacze dysponują obecnie dwiema kolekcjami zabytków – historyczną, pochodzącą z badań sprzed około pół wieku oraz nową, pozyskiwaną podczas współczesnych prac archeologicznych. Oprócz przedmiotów ceramicznych kolekcja obejmuje bogaty zbiór militariów i numizmatów. Połowę z nich stanowią srebrne monety z czasów Wazów. Pozostała część znaleziska to miedziane monety znane jako boratynki.
Znaczącą część zbiorów stanowią przedmioty metalowe, w tym elementy uzbrojenia, uprzęży, podkowy, strzemiona i ostrogi. Historycy podkreślają, że artefakty te są cennym źródłem wiedzy o funkcjonowaniu zamku w okresie, gdy pełnił rolę reprezentacyjnej rezydencji typu palazzo in fortezza.
Naukowcy prowadzą także badania dotyczące codziennego życia mieszkańców rezydencji. W trakcie prac na dawnych dziedzińcach gospodarczych zabezpieczono m.in. materiał kostny i ości rybie, które są obecnie analizowane przez specjalistów. Wyniki badań mają pozwolić na odtworzenie zwyczajów żywieniowych mieszkańców zamku w różnych okresach jego funkcjonowania.
Umowa podpisana przez UJK i gminę Iwaniska przewiduje szeroki zakres działań naukowych, edukacyjnych i popularyzatorskich. Dyrektor Instytutu Historii UJK prof. Jacek Pielas zapowiedział organizację dużej konferencji naukowej poświęconej dziejom rodu Ossolińskich. W badaniach prowadzonych na terenie zamku uczestniczyć mają również studenci kierunków historycznych.
Równolegle trwają prace w otoczeniu Krzyżtoporu, gdzie odkryto dawne cmentarzysko. Wstępne sondaże potwierdziły istnienie pochówków, w tym prawdopodobnie żołnierzy szwedzkich. Planowane są tam pełne badania antropologiczne oraz analizy DNA. Według badaczy mogą one dostarczyć nowych informacji o osobach związanych z historią rezydencji.
Rektor UJK prof. Beata Wojciechowska podkreśliła, że Krzyżtopór pozostaje miejscem o wyjątkowym potencjale badawczym i edukacyjnym. zapowiedziała, że współpraca uniwersytetu z zamkiem obejmie organizację konferencji, wystaw oraz spotkań naukowych i popularyzatorskich. Zaznaczyła, że historycy uczelni zbadają nowe źródła z Wawelu, co pozwoli ukazać dzieje rezydencji w nowym świetle. - Zamek Krzyżtopór może stać się również otwartą przestrzenią dla artystów i wydarzeń kulturalnych wspieranych przez uniwersytet. Planujemy organizację wystaw malarskich i rzeźbiarskich oraz pokazów i występów muzycznych, które pozwolą wykorzystać potencjał artystyczny uczelni i samego miejsca - podkreśliła.
Zamek Krzyżtopór powstał w latach 1631–1644 z fundacji wojewody sandomierskiego Krzysztofa Ossolińskiego. Do czasu budowy Wersalu należał do największych rezydencji pałacowych w Europie. Po śmierci fundatora oraz zniszczeniach spowodowanych wojnami obiekt stopniowo popadł w ruinę. Dziś jest jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych województwa świętokrzyskiego. (PAP)
wdz/ dki/
