Maria Kwaśniewska, lekkoatletka, 1936 r./NAC
W Powstaniu Warszawskim brało udział blisko 1000 sportowców, w tym 27 olimpijczyków. Wśród nich Maria Kwaśniewska, Eugeniusz Lokajski, Adam Papee czy bracia Ignacy i Ksawery Tłoczyńscy. Poległo 124, a ponad 200 odniosło rany.
94-letni Zbigniew Chmielewski, były kierownik redakcji sportowej PAP, autor albumu „Sportowcy w Powstaniu Warszawskim”, przyznał, że były problemy z ustaleniem kryteriów.
- Wielokrotnie spierałem się z redaktorem Bogdanem Tuszyńskim, co do określenia słowa „sportowiec”. Ostatecznie przyjąłem jedno kryterium – sportowiec to osoba, która jest klasyfikowana przez dany związek. Stąd też w miarę dokładna liczba poległych – 124. Natomiast rozszerzając pojęcie o sport masowy, to liczba walczących w powstaniu jest znacznie większa. Samych tylko warszawskich piłkarzy poległo ponad 270 – tłumaczył Chmielewski.
Jak przypomniał, już 1 sierpnia zdobyto koszary SS przy ul. Koszykowej 38. W akcji batalionu „Ruczaj” uczestniczyli czołowi tenisiści tamtych czasów: bracia Ignacy i Ksawery Tłoczyńscy, Czesław Spychała i Antoni Smordowski. Towarzyszył im także Tadeusz Hanke, trzykrotny mistrz Polski w sztafecie 4x400 m, pięcioboju i skoku w dal. 5 sierpnia, w wyniku rozległych ran, zmarł siatkarz, kapral podchorąży Wojciech Gosiewski. Miał 22 lata.
Porucznik Eugeniusz „Brok” Lokajski, oszczepnik, uczestnik igrzysk w 1936 roku w Berlinie, był oficerem łącznikowym kompanii „Koszta”. Dokumentował walki powstańców. Największą bazę zdjęć stanowi cykl z 20 sierpnia, przedstawiający zdobycie budynku PAST-y, ważnego punktu niemieckiego oporu. Z jego fotografii, reprodukowanych po wojnie w dziesiątkach wydawnictw i albumów na całym świecie, wyłania się obraz walczącej Warszawy. Zginął w ostatnich dniach powstania podczas bombardowania Śródmieścia.
Na czele Komendy Głównej AK stał gen. Tadeusz Komorowski, ps. Bór, olimpijczyk 1924 roku z Amsterdamu, znakomity jeździec; także ten sport uprawiał dowódca sławnego batalionu „Kiliński”, srebrny medalista igrzysk w Berlinie, rotmistrz Henryk „Leliwa” Roycewicz, zdobywca PAST-y. Ciężko ranny podczas powstania, po wojnie był więźniem Rakowieckiej i Wronek.
Obok Roycewicza można wymienić pięcioro brązowych medalistów olimpijskich: Marię Kwaśniewską w rzucie oszczepem (Berlin 1936), wioślarzy Edwarda Kobylińskiego (Los Angeles 1932) i Jerzego Ustupskiego (Berlin 1936), szermierzy Tadeusza Friedricha i Adama Papee (Paryż 1924 i Amsterdam 1928) oraz dwóch wybitnych artystów, laureatów olimpijskich konkursów sztuki Józefa Klukowskiego i Stanisława Ostoję-Chrostowskiego.
Wśród pięciu tysięcy sanitariuszek i łączniczek, które, gdy wybiła godzina „W”, pojawiły się na posterunkach w 25 miejskich szpitalach, ponad 120 szpitalikach polowych oraz w 200 punktach ratowniczo-sanitarnych, znalazło się wiele czołowych zawodniczek warszawskich klubów sportowych.
Wielkim talentem była Danuta Stefańska-Majewska z 7. Pułku Piechoty „Garłuch”. Siatkarka, koszykarka i piłkarka ręczna została rozstrzelana przez Niemców 2 sierpnia podczas próby przedostania się do Puszczy Kampinoskiej.
4 sierpnia poległa mistrzyni i rekordzistka Polski w rzucie oszczepem Zofia Chenclewska. Dr Bożena Kokalij Kowalewska-Pietrzykowska, trzykrotna mistrzyni kraju w skokach do wody, zginęła pełniąc służbę lekarską. Sanitariuszką była 25-krotna mistrzyni kraju w narciarstwie alpejskim Barbara Grocholska. (PAP)
pp/ krys/
