Raoul Wallenberg, 1944 r. /Źródło: sv.wikipedia
Ministerstwo spraw zagranicznych Szwecji opublikowało w internecie 71 tys. stron dokumentów z lat 1945-2018 związanych z próbami wyjaśnienia losu szwedzkiego dyplomaty Raoula Wallenberga, który w czasie II wojny światowej uratował tysiące Żydów. W aktach można znaleźć także polskie wątki.
Wallenberg został aresztowany przez Armię Czerwoną w Budapeszcie w styczniu 1945 r., zginął prawdopodobnie w Związku Sowieckim.
Na stronie www.raoulwallenberg.gov.se od czwartku dostępna jest korespondencja z władzami ZSRR, materiały ze Stanów Zjednoczonych, a także informacje o relacjach więzionych w Rosji Polaków, którzy twierdzili, że mieli styczność z Wallenbergiem. W części działań dyplomatycznych brała udział ambasada Szwecji w Warszawie.
Resort szwedzkiej dyplomacji wyraził nadzieję, że cyfrowa baza dokumentów będzie pomocna historykom, dziennikarzom i wszystkim zainteresowanym historią współczesną.
Kershaw: Wallenberg zginął, bo znał prawdę o Katyniu
Wallenberg został wysłany do Budapesztu podczas II wojny światowej przez rząd Szwecji we współpracy z amerykańskim organem ds. uchodźców wojennych. Dyplomata pomagał Żydom zdobywać paszporty oraz ukrywał ich w budynkach należących do szwedzkiego przedstawicielstwa. W ten sposób, wspólnie z Nuncjaturą Apostolską w Budapeszcie, a także Szwedzkim i Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem, zdołano ocalić kilkadziesiąt tysięcy Żydów.
W 1957 r. strona radziecka poinformowała, że Wallenberg zmarł w 1947 r., przypuszczalnie w wyniku ataku serca, w więzieniu na Łubiance w Moskwie. Tę wersję wydarzeń podważają jednak późniejsze relacje świadków, którzy twierdzili, że Wallenberg jeszcze w latach 70. był więziony w obozach Gułagu. Rosyjskie archiwa do dziś pozostają zamknięte.
Los szwedzkiego dyplomaty był przedmiotem licznych śledztw dziennikarskich i opracowań naukowych.
Radziecki KGB blokował wyjaśnianie losów Raoula Wallenberga
Powołanej w 1991 r. szwedzko-rosyjskiej komisji, której prace trwały 10 lat, nie udało się udzielić wiążących odpowiedzi na temat losów Wallenberga. W 2003 r. Szwecja przedstawiła własny raport, w którym ocenę działań szwedzkiego MSZ w sprawie dyplomaty określono jako „dyplomatyczną porażkę”.
Wallenberg został uznany za zmarłego w 2016 r. decyzją zajmującego się rejestrem ludności szwedzkiego Urzędu Skarbowego. Za datę zgonu przyjęto 31 lipca 1952 r.
Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)
zys/ akl/
