Codzienność realnego socjalizmu w latach 1956–1980 – konferencja IPN w Katowicach

Wydarzenie zorganizowano w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN. „Ruch komunistyczny i aparat władzy 1917–1990”. 

Jak przypomnieli organizatorzy, system stworzony po II wojnie światowej w krajach za „żelazną kurtyną”, w latach 1956–1980 osiągnął już dojrzałą postać. Indywidualna konsumpcja wzrastała i przestała budzić ideologiczne wątpliwości, zaś traktowane wcześniej jako przejaw ulegania burżuazyjnej mentalności kupowanie dóbr materialnych oficjalnie uznano za gratyfikację za pracę dla socjalistycznego państwa. Na przekór faktom władze głosiły, że poziom życia w ich krajach nie ustępuje temu na Zachodzie. Te twierdzenia zweryfikowały jednak wydarzenia lat osiemdziesiątych – najpierw w Polsce, a potem też w pozostałych krajach bloku wschodniego.

Konferencję (w Przystanku Historia IPN w Katowicach przy ul. Św. Jana 10) zorganizowały Oddział IPN w Katowicach oraz redakcja rocznika naukowego „Komunizm: system – ludzie – dokumentacja” w ramach Centralnego Projektu Badawczego „Ruch komunistyczny i aparat władzy 1917–1990”.

W czwartek (w drugim dniu konferencji) tematem pierwszego panelu była Konsumpcja i codzienność.

W programie tego panelu znalazło się kilka wystąpień. Dr hab. Adam Dziuba z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach swój referat pt. „Mieszkanie, samochód, Coca Cola” poświęcił konsumpcja w czasach Edwarda Gierka. W kolejnym punkcie znalazło się wystąpienie dr Sylwii Szyc z Biuro Badań Historycznych IPN pt. „Polowanie na meblościankę”. Tematem referatu były kłopoty związane z próbami realizacji aspiracji konsumpcyjnych w czasach niedoboru różnych podstawowych dóbr, takich jak meble i wyposażenie mieszkań.

Dr Elżbieta Pietrzyk z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie przygotowała referat pt „Co Ci przywieźć z Anglii?”. Poświęciła go sposobom na radzenie sobie z niedostatkami rynkowymi lat sześćdziesiątych. Jednym z nich – ale dostępnym tylko takim osobom, które miały znajomych lub bliskich wyjeżdżających na Zachód – było sprowadzanie różnych dóbr z zagranicy.

W ostatnim punkcie tego panelu tematycznego dr inż. Joanna Nowicka z Akademii Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu przygotowała referat pt. „Moda w czasach realnego komunizmu – socjalistyczny konsumpcjonizm”.
W ramach kolejnego panelu pt. „Rozmaitości znad Wisły” zaplanowano wystąpienia poświęcone różnym sprawom, które czasami umykają uwadze historyków.
Dr Katarzyna Wilczok z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach przygotowała referat pt. „Zakres oraz propagandowe znaczenie obecności żołnierzy LWP w życiu codziennym obywateli PRL 1970-1980”.
Dr Marcin Jurek z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Poznaniu przygotował referat „Chuligaństwo stadionowe na przykładzie Wielkopolski w latach 1956-1980”.
W ostatnim punkcie tego panelu dr hab. Piotr Krzyżanowski z Akademii im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim przygotował referat „Muzyka i piosenka cygańska w kulturze masowej PRL. 
Ostatni panel dwudniowej konferencji został poświęcony etosowi pracy.
Dr Bartłomiej Kapica (historyk z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Instytutu Pileckiego) przygotował referat „Między prywatnym a publicznym. Życie codzienne Władysława Bieńkowskiego (1956-1980)”. Bohater tego referatu – Władysław Bieńkowski – był jednym z ideologów PPR-u, a prominentnym działaczem państwowym, dyrektorem Biblioteki Narodowej, posłem i do 1959 r. ministrem oświaty, posłem, ale w proteście przeciwko usunięciu nauki religii ze szkół zrezygnował zestanowiska, zaś pod koniec lat siedemdziesiątych został współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników.
Mariusz Fornagiel z Uniwersytetu Jagiellońskiego przygotował referat pt. „Waciak, wiertarka i maszyny Facit. Codzienność pracy warszawskiego technologa i realia importu technologii zachodnich w Polsce lat 70. w świetle autobiograficznych zapisów Rudolfa Pacioka.
W programie pierwszego dnia konferencji znalazło się pięć paneli tematycznych.
Pierwszy z paneli pt. Zdrowie i higiena w PRL koordynował dr hab. Adam Dziuba.
Dr hab. Jolanta Skierska z Uniwersytetu Zielonogórskiego przygotowała referat „Kucharki uważają, że prusaki to świetna przyprawa do zup” – stan higieniczno-sanitarny w Zielonej Górze w latach 1956-1970.
Dr Agnieszka Nowakowska-Twardowska z Uniwersytetu WSB Merito i Uniwersytetu Warszawskiego przygotowała referat , Higiena i zdrowie Polaków. Podnoszenie poziomu życia w obrazie medialnym lat 60. i 70.
Dr Bogusław Tracz z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach przygotował referat „Marginalna moda czy ukryty problem społeczny? Narkomania w Polsce „realnego socjalizmu”.
W drugim panelu „Oblicza normalności” prof. Janusz Kaliński ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie przygotował referat „Na drodze do masowej motoryzacji w czasach Gomułki i Gierka” 
Dr Rafał Opulski z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie/Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przygotował referat „Absurdy i wyzwania dnia powszedniego. Życie mieszkańców województwa krakowskiego w latach 70. XX w. w świetle skarg i listów do władz”.
Dr Magdalena Budnik z Uniwersytetu w Białymstoku przygotowała referat „Kolejki ocenzurowane”, dr Jakob Maziarz z Uniwersytetu Jagiellońskiego mówił o aktach sądowych jako źródle historii codzienności realnego socjalizmu.
W panelu „Powiew luksusu” dr hab. Andrzej Zawistowski ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i Instytutu Pileckiego przygotował referat „Dyplomatyka i łowy za żółtymi firankami. O funkcjach rządowych ośrodków wypoczynkowo-łowieckich w PRL”.
Dr Anna Patecka-Frauenfelder z Uniwersytetu Łódzkiego przygotowała referat „Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) jako przykład socjalistycznego państwa dobrobytu na łamach prasy młodzieżowej PRL w latach 1971-1981.
W panelu „Powiew nowoczesności” dr Marcin Markiewicz z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Białymstoku przygotował referat „Traktor, pralka, telewizor - gierkowska modernizacja a zmiana stylu życia na polskiej wsi w latach siedemdziesiątych”.
Zofia Molska-Urbańska z Muzeum Narodowego w Poznaniu przygotowała referat „Pomieszczenie kuchni jako obraz modernizacji społeczeństwa polskiego wczesnego PRL-u”
Dr hab. Hubert Wilk z Instytutu Historii PAN przygotował referat „Czy homo sovieticus śnił o elektrycznych pralkach? Aspiracje konsumpcyjne mieszkańców PRL, NRD i CSRS w świetle prasy satyrycznej (1960-1990)”.
Dr Artur Kuprianis z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Łodzi przygotował referat „Katastrofa gierkowskiej modernizacji na przykładzie łódzkiego osiedla mieszkaniowego Retkinia”.
Tematem ostatniego panelu pierwszego dnia konferencji było „Sacrum i codzienność”.
Dr hab. Bogusław Wójcik z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Rzeszowie przygotował referat „Od powagi do groteski – teoria i praktyka obrzędowości świeckiej w PRL.
Dr Ewelina Ślązak z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Łodzi przygotowała referat „Czy można było „oswoić” religię? Władze komunistyczne wobec codziennych praktyk religijnych w Łodzi w latach 1956–1980.
Referaty przedstawione w trakcie konferencji mają zostać opublikowane w roczniku naukowym „Komunizm: system–ludzie–dokumentacja”. (PAP)
Kr/