Dyrektor Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) Ołeksandr Ałfiorow. Fot. PAP/Vladyslav Musiienko
Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) planuje na wiosnę prace ekshumacyjne na cmentarzu prawosławnym w Łaskowie (Lubelskie). Dotychczas przeszukano ok. 240 metrów kw. i odkryto groby ze szczątkami. Na miejscu obecni byli również polscy obserwatorzy.
UINP prowadził na cmentarzu prawosławnym w Łaskowie (pow. hrubieszowski) prace poszukiwawcze zbiorowych mogił Ukraińców, którzy zginęli 10 marca 1944 r. w akcji odwetowej polskich partyzantów (Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich), przeprowadzonej na terenie miejscowości Łasków, Sahryń i Smoligów za wcześniejsze pacyfikacje polskich wsi przez UPA i wspomagającą ich ludność ukraińską.
Ze strony ukraińskiej badania zorganizowało i prowadziło Komunalne Przedsiębiorstwo Lwowskiej Obwodowej Rady „DOLIA”, której dyrektorem jest Swiatosław Szeremeta, a kierownikiem badań archeologicznych był archeolog dr hab. Jarosław Onyszczuk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Poszukiwania prowadzone były na podstawie porozumienia pomiędzy rządami Polski i Ukrainy, umożliwiającego poszukiwania mogił z czasów II wojny światowej.
- Strona ukraińska uzyskała pozwolenie Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na te badania, wydane przez delegaturę urzędu w Zamościu. Wniosek był kompletny ze wskazaniem miejsca, celu poszukiwań i ich uzasadnieniem oraz zgodą administratora cmentarza, czyli Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej – wyjaśnił archeolog Wiesław Koman z zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.
Na miejscu obecni byli również polscy obserwatorzy, tj. pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.
Jak przekazał Wiesław Koman, najpierw oczyszczono cmentarz z zarośli. Łącznie przeszukano ok. 240 metrów kwadratowych, a głębokość wykopu sięgała od 60 cm do jednego metra. Odkryto kilka jam grobowych z mogiłami zbiorowymi i pojedynczymi pochówkami.
- W jednej z części wykopu widoczny był zarys dużej jamy grobowej o wymiarach 10 na 3 metry. W jej stropie pojawiają się zarysy sześciu trumien. To skrzynie bez pokrywy, wykonane z różnorodnych desek, na których widoczne są różnego rodzaju fragmenty okuć typowych dla gospodarstw rolniczych – opisał archeolog.
Według jego szacunków w rejonie tych grobów odnaleziono dotychczas szczątki ok. 20 osób, ale – jak zaznaczył – kolejne mogą znajdować się głębiej. W jednej z jam grobowych odnotowano prawdopodobnie kości dziecka. Oprócz tego znaleziono także przedmioty, m.in. obuwie.
Podczas prac poszukiwawczych eksperci skupili się na odnajdywaniu i udokumentowaniu grobów, namierzeniu GPS ich lokalizacji oraz zabezpieczeniu folią stropu grobów i zasypanie wykopów. Eksploracja i badanie poszczególnych pochówków w jamach grobowych jest przewidziane na kolejny etap tych prac.
Dokładniejsze ustalenie wieku, płci i przyczyny śmierci pochowanych będzie możliwe podczas dalszych badań ekshumacyjnych, które UINP zamierza przeprowadzić wiosną 2027 roku.
- Strona ukraińska nie ma jeszcze zgody na prace ekshumacyjne w Łaskowie. Zgodnie z przepisami, będą musieli jeszcze raz zwrócić się z wnioskiem do Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o pozwolenie na badania wykopaliskowe z ekshumacją i uzgodnić to z Instytutem Pamięci Narodowej – wyjaśnił archeolog.
Dodał, że końcowym etapem tych prac ma być uformowanie mogił i ich upamiętnienie.
Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej poinformował we wtorek o zakończeniu prac poszukiwawczych w Łaskowie. Według wstępnych szacunków na badanym terenie odnaleziono szczątki ponad 40 osób: kobiet, dzieci i mężczyzn – podano w komunikacie.
„W ostatnim dniu prac poszukiwawczych wykonano wykopy sondażowe i częściowo odsłonięto jeden z grobów zbiorowych, w którym odnaleziono szczątki ośmiu osób. Na zakończenie ekspedycji jej uczestnicy zapalili znicze, oddając tym samym hołd niewinnie zamordowanym Ukraińcom” — podkreślono w komunikacie na Facebooku.
UINP podał, że według różnych źródeł historycznych w Łaskowie 10 marca 1944 roku zginęło ponad 300 Ukraińców.(PAP)
gab/ lm/
