W kinie Village East by Angelika na nowojorskim Manhattanie zorganizowano w piątek uroczystą światową premierę pełnometrażowego dokumentu „XI. Nie bądź obojętny” o przesłaniu Mariana Turskiego. Film będzie tam wyświetlany przez tydzień.
W kinie Village East by Angelika na nowojorskim Manhattanie zorganizowano w piątek uroczystą światową premierę pełnometrażowego dokumentu „XI. Nie bądź obojętny” o przesłaniu Mariana Turskiego. Film będzie tam wyświetlany przez tydzień.
Bohaterem 73-minutowego dokumentu jest Marian Turski (1926–2025), historyk, wieloletni dziennikarz „Polityki”, więzień łódzkiego getta i Auschwitz-Birkenau. W 2020 r., w 75. rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, przestrzegał, że „Auschwitz nie spadło z nieba”, i przywołując słowa Romana Kenta, zaproponował jedenaste przykazanie: „Nie bądź obojętny”. Turski zmarł 18 lutego 2025 r.; wcześniej zdążył obejrzeć roboczą wersję filmu.
Według Andrzeja Krakowskiego, scenarzysty i współproducenta, amerykańska publiczność odbiera film inaczej niż polska, ponieważ „nie ma pamięci, nie ma traumy II wojny światowej i Holokaustu na własnym terenie”, i podchodzi do niego z większym obiektywizmem. Jak dodał, przesłanie Turskiego sprowadza się do dwóch wezwań: by nie być obojętnym i by przezwyciężyć strach.
– Przechodzimy często obok krzywdy, obok przemocy i mówimy: to mnie nie dotyczy – zauważył Krakowski w rozmowie z PAP. Podkreślił, że obojętność prowadzi do dehumanizacji „małymi kroczkami”, co Turski pokazuje w filmie na przykładzie lat 30. XX wieku.
– Ludzie, którzy uważają, że to ich nie dotyczy, stają się współmordercami – ocenił filmowiec. Zwrócił uwagę, że Hitler dysponował jedynie radiem, filmem i prasą, by przekonać do siebie Niemców, podczas gdy dziś platformy społecznościowe „mogą doprowadzić do katastrofy niemal w ciągu paru godzin”.
Dyskusję po premierowym pokazie poprowadził prof. Jerry Carlson z City College of New York.
– Niezwykłe życie Mariana Turskiego przypomina, że nawet w najciemniejszych momentach historii jest miejsce na odwagę, współczucie i nadzieję. Jego przesłanie nie jest jedynie przestrogą przed przeszłością, lecz zaproszeniem dla każdego z nas, by zmieniać świat dziś – podkreślił.
Współzałożycielka Kaufman Astoria Studios, Cheri Kaufman, zaapelowała do widzów, by po wyjściu z kina zrobili jedną rzecz: „zadzwonili do kogoś, zabrali głos, przyszli, dali coś”.
– Obojętność jest cicha i wygodna, i właśnie dlatego jest niebezpieczna – przekonywała.
Fotografka Bonnie Lautenberg nazwała dokument „przejmującym, mocnym filmem, który musi zobaczyć każdy, bez względu na rasę i religię”, a projektant mody Loris Diran – „druzgocącym, prawdziwym świadectwem o źródłach nienawiści”.
Aktor Frank Trent Saladino Jr. ocenił z kolei, że „świat potrzebuje pobudki i jest nią jedenaste przykazanie”.
Jeffrey Kent, syn Romana Kenta, alarmował: „Ludzie muszą to zobaczyć, usłyszeć i działać z życzliwością wobec innych. Inaczej, jak ostrzegał Marian, kolejne Auschwitz spadnie z nieba”.
Reżyserem dokumentu jest Andrzej Wolf, a współtwórcami i producentami - Andrzej Krakowski, Majka Elczewska i Anna Wolf. W ubiegłym tygodniu film otrzymał Dyplom Honorowy Centrum Wiesenthala Europa za odważne i bezkompromisowe podjęcie bolesnego tematu. Jurorzy 38. Festiwalu Filmu Polskiego w Chicago przyznali mu nagrodę „Humanitarian Award”.
Roman Kent (1929–2021) urodził się w Łodzi jako Roman Kniker. Był więźniem łódzkiego getta, Auschwitz-Birkenau i innych obozów, a po wojnie zamieszkał w Nowym Jorku. Przewodniczył Międzynarodowemu Komitetowi Oświęcimskiemu i działał w organizacjach osób ocalałych z Holokaustu. W 2015 r., podczas obchodów 70. rocznicy wyzwolenia Auschwitz-Birkenau, sformułował „jedenaste przykazanie”: „Nie bądź obojętny”, które później przywołał Turski.
Z Nowego Jorku Andrzej Dobrowolski (PAP)