Łukasz Piszczek w meczu piłkarskiej reprezentacji Polski z Włochami we Wrocławiu 11 listopada 2011 r. Fot. PAP/Adam Ciereszko
11 listopada 2011 r. piłkarska reprezentacja Polski rozegrała mecz z Włochami w koszulkach, na których zamiast tradycyjnego orzełka umieszczone zostało logo PZPN, nazywane „piłkoptakiem”. Po licznych głosach oburzenia federacja przywróciła tradycyjny symbol.
Wszystko zaczęło się od tego, że w połowie kwietnia 2011 roku Polski Związek Piłki Nożnej zaprezentował swój nowy znak. Autorem był Andrzej Antoniuk z jednej z agencji marketingowych. Nowe logo, podobnie jak poprzednie, zawierało elementy orła i piłki, a także litery PZPN. Było jednak nowatorską graficznie formą skrzyżowania orła z piłką. Stąd do znaku szybko przylgnęła nazwa „piłkoptak”.
Samo ogłoszenie logo jeszcze nie wzbudziło wielkich emocji. Te pojawiły się dopiero na początku listopada 2011, gdy kadrowicze podczas specjalnej konferencji zaprezentowali się nowych kostiumach firmy Nike, w których mieli występować w mistrzostwach Europy 2012 w Polsce i na Ukrainie.
Okazało się, że na kostiumach nie ma tradycyjnego orzełka, czyli godła państwowego, używanego od początków występów reprezentacji, ale zamiast tego jest ów „piłkoptak”, czyli logo PZPN.
Gdy wybuchła medialna wrzawa wokół nowego pomysłu związku, jego prezes Grzegorz Lato oraz niektórzy działacze tłumaczyli, że chodzi o możliwość zastrzeżenia przez PZPN tego znaku, co umożliwi zarabianie na sprzedaży zawierających go produktów, np. koszulek. Natomiast godła państwowego PZPN zastrzec nie może.
- Musimy wyżywić kilkanaście innych reprezentacji i sami się wyżywić - przyznawał otwarcie sekretarz generalny PZPN Zdzisław Kręcina.
Ówczesna rzeczniczka PZPN Agnieszka Olejkowska tłumaczyła, że logo zostało wybrane w konkursie i w przeprowadzonym przez związek sondażu bardzo przypadło do gustu. Nie dodała jednak, że respondentom nie wyjaśniano, iż zastąpi orła na koszulkach.
Z kolei prezes Grzegorz Lato z charakterystycznym dla siebie wyrafinowaniem przekonywał, że on w przeszłości grywał z różnymi orzełkami, także takim bez korony, i nikomu to nie przeszkadzało.
Tłumaczenia te tylko podgrzały emocje i nikogo nie przekonały.
Jako krytyk pomysłu PZPN zaprezentował się Zbigniew Boniek, który szykował się do zajęcia fotela Laty, co nastąpiło rok później, już po Euro 2012. - Zabrać orła z koszulek reprezentacji to tak jakby na złość żonie obciąć sobie ptaka — komentował dosadnie.
Pikanterii sprawie dodawał fakt, że po raz pierwszy w nowych koszulkach bez orzełka reprezentacja miała zagrać w dniu Święta Niepodległości - 11 listopada 2011 w meczu towarzyskim z Włochami, inaugurując w ten sposób zbudowany na Euro stadion we Wrocławiu.
Na zdjęciu piłkarska reprezentacja Polski przed meczem z Włochami 11 listopada 2011 r. Fot. PAP/Adam Ciereszko
Mecz został przegrany 0:2, a podczas jego trwania kibice skandowali: „Gdzie jest orzeł?”. Kilka dni później Polacy w takich samych kostiumach pokonali w Poznaniu 2:1 Węgrów, podobne okrzyki znów się pojawiły, po czym PZPN uległ presji, podjął negocjacje ze sponsorem technicznym i zapowiedział przywrócenie orzełków.
Z orzełkami, sąsiadującymi z „piłkoptakiem”, reprezentacja po raz pierwszy zagrała w grudniu 2011 w tureckim Kundu z drużyną Bośni i Hercegowiny, skądinąd w meczu, który do oficjalnych został zaliczony nieco na wyrost, gdyż Bośnię i Hercegowinę reprezentowała drużyna młodzieżowa.
W koszulach z orzełkiem i „piłkoptakiem” reprezentacja zagrała też na turnieju Euro 2012, a także występowała w eliminacjach mundialu 2014. W obu przypadkach z umiarkowanym powodzeniem.
Później „piłkoptak” znikł z koszulek, choć wciąż jest używany jako logo przez PZPN.
Wydarzenia sprzed 15 lat nie były jednak pierwszym zamieszaniem wokół orzełka.
Już w latach 1992-93 reprezentacja grała w kostiumach brytyjskiej firmy Admiral, na których również nie było tradycyjnego orzełka, tylko stylizowane logo PZPN. Wtedy nie wzbudziło to tak wielkich emocji jak w 2011 roku.
Bardzo kontrowersyjny był jednak sam kontrakt z Admiralem, firmą przeżywającą wówczas wyraźnie kłopoty i mającą problemy, by wywiązać się z zamówień.
Jak opisywał w 12. tomie Encyklopedii Piłkarskiej Fuji Stefan Szczepłek, firma Admiral, z którą kontrakt przeforsował ówczesny sekretarz generalny PZPN Marek Pietruszka, przez igrzyskami olimpijskimi w Barcelonie w 1992 roku przygotowała kostiumy z pomylonymi pozycjami zawodników. Wojciech Kowalczyk miał co prawda strój z właściwym nr 20, ale był to ubiór... bramkarski.
Z kolei rezerwowy bramkarz Arkadiusz Onyszko miał „12”, ale kostium zawodnika z pola. W efekcie reprezentacja olimpijska Janusz Wójcika zdecydowała się skorzystać ratunkowo z kostiumów Adidasa i w nich zdobyła potem w Barcelonie srebrny medal.
Temat uniformów kadry nadaje się na solidną publikację. Do mistrzostw świata w 1974 roku w RFN reprezentacja zawsze grała w polskich kostiumach, przygotowanych np. przez firmę Polsport, często nienajlepszej jakości.
Podczas udanego turnieju w RFN skorzystała z propozycji firmy Adidas, oferującej kostiumy tym uczestnikom MŚ, którzy chcieli z nich skorzystać. Od tego czasu polska drużyna regularnie grywała w strojach niemieckiego producenta, choć głównie w meczach o stawkę. W spotkaniach towarzyskich zdarzało się jej występować jeszcze w kostiumach polskich.
Całkowicie na Adidasa kadra przerzuciła się dopiero w latach 80. i trwało to do wspomnianego niefortunnego kontraktu z Admiralem. Jednocześnie w tamtych latach częste stały się przypadki, gdy piłkarze nakładali np. getry innej firmy, chcąc w ten sposób producentowi kostiumów dać do zrozumienia, że oczekują dodatkowej gratyfikacji za reklamowanie jej produktów.
Po rozwiązaniu kontraktu z Admiralem, między 1993 a 1994 rokiem, reprezentacja grała w strojach firmy Lotto. Włoski producent miał jednak pretensję, że niektórzy zawodnicy znów grywają w innych butach i getrach, a kierownictwo kadry to toleruje. W efekcie umowa obowiązywała tylko rok.
W latach 1994-96 reprezentacja grała po raz pierwszy w kostiumach niemieckiej Pumy. Z kolei w drugiej połowie lat 90. był czas firmy Nike, z którą szczególnie dobre relacje miał ówczesny prezes PZPN Marian Dziurowicz. Nike dostarczał czasem kostiumów o oryginalnej kolorystyce, np. w 1998 roku w meczu z Luksemburgiem w eliminacjach Euro 2000 kadra chyba jedyny raz w dziejach wystąpiła w czarnych koszulkach.
Od roku 2001 nastąpił powrót do Pumy, a od roku 2009 do dziś reprezentacje były wierne firmie Nike. W przyszłym roku na strojach biało-czerwonych znowu pojawią się trzy paski Adidasa.
Zdarzało się też, że w okresach kłopotów z Admiralem lub negocjacji z potencjalnym dostarczycielem kostiumów wracano do krajowych producentów, jak np. do firm Dorbill i Sanior w 1993 roku czy firmy Tico w roku 2000.
Do początku lat 90. reprezentacja prawie zawsze grała w oficjalnych meczach z orzełkiem, ale dopiero pod koniec lat 30 zyskał on formę zbliżoną do godła. Z tym zresztą też był pewien problem. Przez lata kadra grała z naszywkami na piersiach z orłem, wtedy bez korony, i napisem „Polska”. W pewnym momencie stwierdzono jednak, że może to być uznane za brak poszanowania dla godła państwowego, którym jest sam orzeł bez żadnego napisu „Polska”.
Zaczęto więc grać z samym orzełkiem, by finalnie zdecydować się na kompromisową wersję godła z doszytym u góry paskiem z napisem „Polska”.
Raz w historii reprezentacja wystąpiła z czerwonym orłem na piersiach - gdy na wygrany 4:1 mecz z Holandią w Chorzowie w eliminacjach mistrzostw Europy 1976 Adidas dostarczył kostiumy z fabrycznie wyszytym orłem, by nie trzeba było doszywać plakietek z godłem, które miały tę wadę, że mocno farbowały. Firma jednak się pomyliła i odwróciła barwy - zamiast białego orła na czerwonym tle, był czerwony orzeł na tle białym. Jak na ironię, ten mecz jest dziś uznawany za najlepszy występ preprezentacji w dziejach.
Piotr Śmiłowicz (PAP)
pś/ pp/
