Gérard de Saint-Jean, "Święty Jan Chrzciciel na pustyni" (1480-1490). Źródło: Geertgen tot Sint Jans, Public domain, via Wikimedia Commons
W Kościele katolickim 24 czerwca obchodzona jest uroczystość narodzin Jana Chrzciciela - proroka uznawanego przez chrześcijaństwo i islam. Zgodnie z tradycją jego grób znajduje się w Wielkim Meczecie Umajjadów w Damaszku.
Jan Chrzciciel był pierwszym świętym czczonym w Kościele. Jako jedyny jest dwukrotnie wspominany w kalendarzu liturgicznym - po raz pierwszy 24 czerwca, kiedy obchodzi się dzień jego narodzin i 29 sierpnia, kiedy przypada wspomnienie jego męczeńskiej śmierci. Z kolei Kościół prawosławny wspomina narodzenie św. Jana Chrzciciela 7 lipca, zaś dzień ścięcia proroka - 11 września. Wówczas wierni nie mogą spożywać mięsa, nabiału, jajek i ryb. Dopuszczalne są natomiast pokarmy roślinne i olej.
Jan Chrzciciel znany jest także w tradycji islamskiej pod imieniem Yahya (w języku arabskim) jako jeden z największych proroków. Koran, podobnie jak Biblia, opowiada o jego narodzinach ze starszego ojca i bezpłodnej matki. Jest tym, który ma zapowiadać „słowo pochodzące od Boga”. „Będzie szlachetnym panem, czystym i prorokiem wśród sprawiedliwych” - wskazuje Koran.
Imię Jan pochodzi z hebrajskiego Johhanan, czyli „Bóg jest łaskawy” oraz „Jahwe się zmiłował”.
Według Ewangelii św. Łukasza Jan Chrzciciel urodził się sześć miesięcy przed narodzeniem Jezusa jako syn kapłana Zachariasza i bezpłodnej Elżbiety. Jego narodzenie i posłannictwo zwiastował Zachariaszowi archanioł Gabriel. Zgodnie z tym, co wyśpiewał jego ojciec (kantyk Zachariasza), przyjście Jana było wypełnieniem obietnic mesjańskich.
Ewangelia wykazuje, że żył on na pustyni, podejmując pokutę i wzywając rodaków do nawrócenia.
Wyrazem deklaracji zmiany życia było przyjęcie udzielnego przez niego chrztu w Jordanie. „Garnęła się do niego Jerozolima i cała Judea, i wszelka kraina wokół Jordanu” – czytamy w Biblii. Wśród tych, którzy przyjęli z jego ręki chrzest, był Jezus Chrystus, którego prorok nazwał „Barankiem Bożym, który gładzi grzechy świata (Zbawicielem)”.
Jan zarzucał królowi Herodowi II Antypasowi, tetrarsze Galilei i Perei grzech wzięcia żony (Herodiady) swojego brata Heroda Boetosa. W konsekwencji został skazany na ścięcie.
- Ważne jest dla nas dzisiaj jego świadectwo. Często bowiem nadmierną wagę przywiązuje się do uznania, akceptacji i rozpoznawalności, co wpływa na poglądy, zachowania i nastroje ludzi, powoduje cierpienia i podziały, prowadzi do efemerycznych, rozczarowujących i zniewalających stylów życia i relacji - powiedział papież Leon XIV 18 stycznia br. podczas modlitwy „Anioł Pański”.
Zaapelował, aby uczyć się od Jana Chrzciciela czujności ducha, „kochając rzeczy proste i szczere słowa; żyjąc w sposób umiarkowany oraz z głębią umysłu i serca, zadowalając się tym, co niezbędne, i starając się znaleźć każdego dnia chwilę, w której możemy zatrzymać się w ciszy na modlitwę”.
Zgodnie z chrześcijańską i muzułmańską tradycją grób Jana Chrzciciela jest w Wielkim Meczecie Umajjadów w Damaszku, dawnej bazylice zbudowanej ku jego czci przez cesarza Teodozjusza I Wielkiego.
Sanktuarium Jana Chrzciciela w Meczecie Umajjadów, w którym rzekomo znajduje się głowa Jana Chrzciciela. Fot. Lars Mongs, Arxfoto, CC BY 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/4.0>, via Wikimedia Commons
Do najstarszych i najsławniejszych świątyń pod wezwaniem Jana Chrzciciela należy bazylika Św. Jana na Lateranie w Rzymie, będąca katedrą biskupa Rzymu, czyli papieża. Odbyło się w niej pięć soborów powszechnych.
Najbardziej znanym zakonem w historii Kościoła byli Joannici - początkowo zakon rycerski. Ich regułę zatwierdził papież Innocenty II w 1130 r. Do Polski sprowadził ich książę Henryk Sandomierski.
W tradycji wschodniosłowiańskiej z letnim przesileniem wiązało się święto Kupały, w ramach którego rozpalano wielkie ogniska, w których palono zioła i między którymi przeprowadzano stada owiec dla ich oczyszczenia. W nocy dziewczęta puszczały rzeką wianki z zapalonymi świecami. Istniał także zwyczaj przystrajania żłobów.
W krajach anglosaskich święto przesilania letniego znane było pod nazwą Midsummer, zaś w germańskich - Mittsommerfest.
Kościół katolicki próbując zasymilować pogańskie obrzędy związane z letnim przesileniem słońca wprowadził obchody wigilii liturgicznego wspomnienia św. Jana Chrzciciela, nazywane potocznie "nocą świętojańską". Miał miejsce wówczas obrzęd święcenia wody oraz ziół leczniczych.
Magdalena Gronek (PAP)
mgw/ kcz/
