Plakat uroczystości z okazji 83. rocznicy zbrodni wołyńskiej. Fot. materiały prasowe UM Chełm
Marsz Pamięci Ofiar Wołynia, bieg patriotyczny, koncert, wystawa złożą się na dwudniowe obchody w Chełmie 83. rocznicy krwawej niedzieli na Wołyniu. Główne uroczystości zaplanowano na terenie tworzonego tu Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej.
11 lipca jest Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Kresach Wschodnich II RP.
„Upamiętnienie ofiar nie jest skierowane przeciwko współczesnej Ukrainie ani jej obywatelom. Nie ma ono na celu budowania podziałów czy wzajemnej niechęci. Jest wyrazem pamięci o ofiarach historycznych wydarzeń oraz troski o prawdę, pamięć jest aktem szacunku” – napisał prezydent Chełma Jakub Banaszek w liście do parlamentarzystów, samorządowców i stowarzyszeń. Do listu były dołączone przypinki z kwiatem lnu przekazane przez Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej. Kwiat lnu jest symbolem upamiętniającym ofiary ludobójstwa wołyńskiego. To roślina powszechnie uprawiana na Wołyniu przed II wojną światową, która kwitnie w lipcu - apogeum zbrodni wołyńskiej miało miejsce właśnie w lipcu 1943 r.
W ocenie Banaszka „błędna i niezrozumiała” decyzja prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek wojskowych imienia „»bohaterów UPA«, tych, którzy pozostają mordercami niewinnych Polaków”, pokazuje, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci historycznej. „Niezależnie od bieżących poglądów politycznych i kontekstu geopolitycznego fakty historyczne pozostają niezmienne” – zaznaczył w liście prezydent Chełma.
Chełmskie obchody 83. rocznicy krwawej niedzieli na Wołyniu rozpocznie w sobotę rano IV Bieg Patriotyczny Pamięci Ofiar Wołynia. Będzie on zorganizowany na dwóch dystansach: 5 km (ulicami miasta) oraz 2 km (alejkami parkowymi na terenie muzeum).
Główne uroczystości rozpocznie msza św. w Bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny o godz. 17, po której uczestnicy przejdą w Marszu Pamięci Ofiar Wołynia na teren tworzonego muzeum, gdzie zaplanowano część oficjalną obchodów, z udziałem przedstawicieli władz. Wieczorem Orkiestra Sinfonia Viva zagra koncert „Tam, gdzie milkną słowa”. Muzycy pod dyrekcją Tomasza Radziwonowicza wykonają m.in. jego kompozycję „Funebre - Elegia Pamięci Ofiar Wołynia”.
W niedzielę 12 lipca w Chełmskiej Bibliotece Publicznej zaplanowano spotkanie z Januszem Horoszkiewiczem, autorem książki „A imię nasze Wołyńskie Dzieci”. Horoszkiewicz to potomek ocalałych z rzezi wołyńskiej mieszkańców nieistniejącej już wsi Omelanka, gdzie doszło do mordów w lipcu 1943 r. Jest on opiekunem polskich miejsc pamięci na Wołyniu, badaczem zbrodni OUN-UPA, za swoją pracę został uhonorowany nagrodą Kustosz Pamięci Narodowej.
Obchodom w Chełmie towarzyszyć będzie też wystawa „Wołyń 1943 - Wołają z grobów, których nie ma” przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Szczecinie, usytuowana na Skwerze Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w Chełmie. Uroczystości upamiętniające ofiary zbrodni wołyńskiej zaplanowano także w niedzielę przed tamtejszym pomnikiem „Pietą Wołyńską” przy Skwerze 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK.
Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w Chełmie ma powstać na terenie kompleksu 11 dawnych carskich budynków. List intencyjny o utworzeniu muzeum podpisali w marcu wicepremier, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz i prezydent Chełma Jakub Banaszek. Placówka będzie oddziałem Muzeum Wojska Polskiego.
Muzeum gromadzi obecnie pamiątki z Wołynia, prowadzi zbiórkę zdjęć, dokumentów, obrazów, przedmiotów użytkowych, relacji świadków. W lipcu ub. roku wydało pierwszą publikację - „Ewidencja uchodźców z Wołynia przebywających na terenie gminy miejskiej w Chełmie. Edycja krytyczna dokumentu z 1943 roku”. Wydawnictwo zawiera ponad 1,5 tys. nazwisk (ze specjalnej ewidencji niemieckiej administracji) uchodźców z Wołynia, którzy przybyli do Chełma, oraz relacje uciekinierów.
Rzeź wołyńska - ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach mieszkających na Kresach Wschodnich w latach 1943-1945 - jest jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Apogeum mordów nastąpiło 11 i 12 lipca 1943 r., kiedy Ukraińska Powstańcza Armia dokonała skoordynowanego ataku na Polaków w 150 miejscowościach w powiatach włodzimierskim, horochowskim, kowelskim oraz łuckim. Według badaczy mogło wtedy zginąć około 8 tys. osób, których rozstrzeliwano albo zabijano przy użyciu siekier, wideł czy noży.
Łącznie od lutego 1943 r. do wiosny 1945 r. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło ponad 100 tys. Polaków, zamordowanych przez oddziały UPA i miejscową ludność ukraińską. Zbrodnia wołyńska spowodowała polski odwet, w wyniku którego – według szacunków - zginęło 10-12 tys. Ukraińców, w tym 3-5 tys. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej.
Sejm w czerwcu 2025 r. przyjął ustawę o ustanowieniu święta państwowego 11 lipca Dniem Pamięci o Polakach - Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Kresach Wschodnich II RP. (PAP)
Portal Dzieje.pl objął patronat nad obchodami 83. rocznicy krwawej niedzieli, które odbywają się w Chełmie.
ren/ miś/
