Fot. Waldemar Deska (PAP)
Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach wszczął z urzędu procedurę wpisu do rejestru modernistycznych „pawilonów Cepelii” w Częstochowie, obecnie siedziby Miejskiej Galerii Sztuki.
Pawilony wystawowe przy końcu głównej ulicy Częstochowy, Alei Najświętszej Maryi Panny - niedaleko Jasnej Góry - zaprojektował w 1968 r. Włodzimierz Ściegienny (1921-1990). Plan obiektu oparł na kubicznych formach: trzech piętrowych bryłach oraz łączących je parterowych pawilonach, które otaczają wewnętrzne patio. Dachy parterowych pawilonów tworzą zarazem taras dostępny zarówno poprzez schody zewnętrzne jak i z piętrowych pawilonów.
Pałac Ślubów w Częstochowie z lat 80. w kształcie rotundy może zostać zabytkiem
Symbolem pawilonów są mozaiki na elewacji: ceramiczne kompozycje ze szklanych bryłek tworzą różnokolorowe pionowe pasy nasuwające skojarzenia z motywem pasów łowickich. Zdradzają przy tym inwestora i użytkownika obiektu, jaki był Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Cepelia”. Wyposażenie wnętrz to z kolei dzieło warszawskiej Spółdzielni Artystów Plastyków „Ład”, która wywarła duży wpływ na polską sztukę użytkową w latach międzywojennych i czasach PRL-u.
Duży salon Cepelii w Częstochowie, otwarty w 1974 r., oferował na dwóch kondygnacjach wyroby rzemiosła inspirowanego twórczością ludową. Klientami w założeniach mieli być m.in. zagraniczni goście zbudowanego jednocześnie hotelu Patria sieci Orbis (obecnie Mercure), z którym pawilony tworzą wspólne założenie architektoniczno-urbanistyczne.
W pawilonach Cepelii, jak nazywają je Częstochowiane (tej nazwy użyły też służby konserwatorskie w dokumentach związanych z procedurą wpisu do rejestru zabytków) umieszczono również kawiarnię Cepelianka i salę kinową. Z powierzchni wystawienniczych korzystało miasto, urządzając targi, wystawy i jarmarki. W 1998 r. ulokowało tu Miejską Galerię Sztuki, która całym obiektem zarządza od 2017 r., gdy zlikwidowano sklep Cepelii.
Prof. Lewicki o odbudowanej Cepelii: o mały włos nie byłoby tam nic
Częstochowskie pawilony były najbardziej okazałym - obok warszawskiego - spośród obiektów, jakie Cepelia w latach PRL-u postawiła w wielu miastach Polski. Pawilon w stolicy na rogu ul. Marszałkowskiej i Al. Jerozolimskich projektu arch. Zygmunta Stępińskiego z 1966 r., wpisano do gminnej ewidencji zabytków w roku 2017, a w 2019 do rejestru zabytków. W odrestaurowanym budynku pod koniec 2024 r. otwarto sklep sieci Empik.
Pawilony w Częstochowie nie przechodziły dotąd generalnego remontu. Prócz Miejskiej Galerii Sztuki mieści się w nich obecnie kino studyjne, kawiarnia oraz dyskoteka.
Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach nieco wcześniej wszczął procedurę wpisu do rejestru innego budynku autorstwa Włodzimierza Ściegiennego: częstochowskiego Pałacu Ślubów z 1980 r., który ma kształt rotundy.
Z kolei w gminnej ewidencji zabytków Częstochowy znajduje się część wystroju wnętrza oraz hall wejściowy sąsiadującego z pawilonami Cepelii dawnego hotelu Patria. (PAP)
th/ dki/
