Muzeum w Tykocinie. Fot. PAP/Artur Reszko
W 2026 r. mija 50 lat od powołania Muzeum w Tykocinie. Instytucja mieści się w zabytkowym XVII-wiecznym budynku synagogi, słynie z murowanej kazalnicy (bimy) i wielu innych cennych judaików.
Muzeum w Tykocinie powołano w listopadzie 1976 roku, jest jednym z oddziałów Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.
Synagoga, w której mieści się tykocińskie muzeum, została wzniesiona w 1642 r. Obecnie jest jednym z nielicznych w Polsce zachowanych tego typu obiektów. Słynie z murowanej kazalnicy (bimy) z późnorenesansową sztukaterią i malowidłami. W zbiorach muzeum znajduje się kilkaset pamiątek po społeczności żydowskiej z całego kraju.
Do muzeum należy też znajdujący się obok synagogi budynek dawnego Domu Talmudycznego, gdzie prezentowana jest stała wystawa o dziejach Tykocina.
Jak powiedział PAP dyrektor Muzeum Podlaskiego dr Waldemar Wilczewski, każdy z oddziałów muzeum, których jest dziewięć, ma swoją specyfikę i inną tematykę. - Muzeum w Tykocinie jest wyjątkowe z kilku względów - podkreślił.
Wskazał, że muzeum znajduje się w wyjątkowym miasteczku, ważnym dla dziejów całej Rzeczpospolitej, a dzięki uzyskaniu przez miasto tytułu Pomnika Historii, "świeci jeszcze większym blaskiem".
Wilczewski zwrócił też uwagę na siedzibę muzeum, czyli XVII-wieczną synagogę i prezentowaną tam kulturę żydowską. Dodał, że jest to ważne miejsce dla społeczności żydowskiej z całego świata, najchętniej odwiedzany oddział Muzeum Podlaskiego. - Jest wizytówką nie tylko Muzeum Podlaskiego, ale wizytówką całej Polski - dodał Wilczewski.
Muzeum w Tykocinie w 2025 roku odwiedziło pond 90 tys. osób, a od początku 2026 roku już ponad 70 tys. osób - przekazała instytucja.
Wilczewski zaznaczył, że muzeum z jednej strony pokazuje powstanie Tykocina, wpływ na rozwój miasteczka społeczności żydowskiej, a także Tykocin za czasów m.in. Stefana Czarnieckiego, Jana Klemensa Branickiego, ale z drugiej strony mierzy się z bolesną historią XX wieku, gdy w lesie w Łopuchowie niedaleko Tykocina w sierpniu 1941 roku hitlerowcy "położyli kres kilkusetletniej historii Żydów tykocińskich".
- To czasami historia trudna, bolesna, o której także opowiadamy - powiedział. Dodał, że zależy mu, aby osoby odwiedzające Muzeum w Tykocinie miały okazję nie tylko zapoznać się z judaikami i kulturą żydowską, ale też poznać tę społeczność w szerszym kontekście, w całej historii Tykocina.
W zbiorach placówki znajduje się ponad 4 tys. muzealiów. To m.in. judaika, które są - jak zaznacza muzeum - największym zbiorem żydowskich pamiątek w regionie i magnesem przyciągającym turystów. W zbiorach są też zabytki dotyczące historii Tykocina, pamiątki po wybitnym etnografie Zygmuncie Glogerze, który mieszkał niedaleko Tykocina, ale też np. obrazy związanego z miasteczkiem artysty Zygmunta Bujnowskiego.
Kierownik Muzeum w Tykocinie historyk dr Krzysztof Jodczyk w rozmowie z PAP zwrócił uwagę na znaczenie instytucji jako muzeum regionalnego, dokumentującego i opowiadającego historię lokalną. Dlatego - jak mówił - wśród planów muzeum jest przypominanie i przywracanie pamięci o znaczących osobach związanych z tym miastem, a także popularyzowanie tej lokalnej historii.
Jodczyk chce też postawić na współpracę z ośrodkami z całej Polski i badaczami zajmującymi się historią Żydów, ale też historią lokalną i w ten sposób rozwinąć działalność badawczą muzeum.
Wśród planów muzeum jest też rozpoczęcie prac związanych z odrestaurowaniem wnętrza synagogi i zabytkowych polichromii. Jodczyk dodał, że to wieloletni projekt, który wymaga stworzenia ekspertyz, a następnie pozyskania na ten cel środków.
Muzeum Podlaskie to największa instytucja kultury w województwie podlaskim. Oprócz oddziału w Tykocinie, w jego skład wchodzi m.in. Muzeum Ikon w Supraślu, Muzeum Fotografii Wiktora Wołkowa w Turośni Kościelnej czy powstające Muzeum bł.ks. Jerzego Popiełuszki w rodzinnej wsi księdza - Okopach. Instytucja prowadzona przez samorząd i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.(PAP)
swi/ lm/
