Odzyskany manuskrypt. Fot. Facebook/Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Skradziony pod koniec lat 80. XX w. z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu XV-wieczny manuskrypt z dziełami św. Augustyna wraca do macierzystych zbiorów. Rękopis odebrała w czwartek w Ambasadzie RP w Paryżu od przedstawicieli paryskiej galerii Les Enluminures szefowa MKiDN Marta Cienkowska.
W wydarzeniu wzięli również udział przedstawiciele Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.
- Prezentujemy niezwykle cenny zabytkowy obiekt, który wraca do Polski. XV-wieczny manuskrypt z dziełami św. Augustyna został skradziony z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu pod koniec lat 80. XX wieku. Dzięki zaangażowaniu wielu osób i zrozumieniu wagi tej sprawy, możemy dziś cieszyć się z jego powrotu – powiedziała ministra Cienkowska podczas uroczystości przekazania odzyskanego zabytku.
– Dzisiejsza uroczystość podkreśla znaczenie międzynarodowej współpracy w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zwalczania nielegalnego handlu dziełami sztuki i rękopisami. Dziękuję Galerii Les Enluminures za przekazanie tak cennego obiektu, za współpracę i zrozumienie dla sprawy. Dziękuję również pracownikom Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, którzy natrafili na trop zaginionego manuskryptu – dodała.
Manuskrypt pochodzi z lat 1471-1475. Pierwotnie należał do zbiorów kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy. Został spisany na papierze z licznymi zdobieniami i barwnymi inicjałami.
Po zakończeniu II wojny światowej, wraz z innymi zbiorami bibliotecznymi Dolnego Śląska, trafił do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Jednym ze spisanych w rękopisie dzieł są „Wyznania” (Confessions) św. Augustyna, które przedstawiają żywot samego świętego i jego doświadczenia duchowe. Niekiedy „Wyznania” wskazywane są jako przykład pierwszej znanej autobiografii świata zachodniego.
Manuskrypt z dziełami św. Augustyna zatytułowany „Augustinus, Aurelius. Confessions. De baptismo contra Donatistas. De libero arbitrio voluntatis. De divinatione demonum. De diversis quaestionibus ad Simplicianum”, został nabyty przez galerię Les Enluminures na aukcji w 2024 r. Wówczas, pomimo dokładnej analizy proweniencyjnej, nie było możliwe ustalenie jego dokładnego pochodzenia. Badania utrudniał również brak informacji o kradzieży rękopisu w literaturze tematycznej. Powodem był między innymi fakt, że w czasie kradzieży została wycięta tylko część manuskryptu – dwa z siedmiu jego dzieł pozostawiono na miejscu, a ślady kradzieży zostały dokładnie zatarte. Pozostawiona część rękopisu miała zmylić pracowników Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.
Na trop rękopisu na początku 2025 r. natrafił ekspert Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu p. Antoine Haaker. Polskie Ministerstwo Kultury zwróciło się wówczas do paryskiej galerii Les Enluminures, jak tylko nowe ustalenia poddały w wątpliwość legalne pochodzenie oferowanego do sprzedaży manuskryptu. Szeroko zakrojone badania przeprowadzone przez dra Haakera, przy aktywnej współpracy galerii Les Enluminures z Ministerstwem Kultury, ostatecznie pozwoliły potwierdzić, że odnaleziony rękopis został skradziony z wrocławskich zbiorów bibliotecznych.
MKiDN oceniło, że przekazanie przez galerię Les Enluminures manuskryptu z działami św. Augustyna podkreśla znaczenie współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zwalczania nielegalnego handlu dziełami sztuki i rękopisami. Bliska współpraca i zrozumienie pracowników galerii Les Enluminures przyczyniły się do powrotu utraconego dobra do macierzystych zbiorów.
W 2025 r. Ministerstwo Kultury zakończyło 25 postępowań restytucyjnych. Obecnie prowadzonych jest prawie 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.
Od 2008 r. odzyskanych zostało 886 pojedynczych dóbr kultury. (PAP)
ksi/ aszw/ dki/
