Dziennik z zapiskami Bronisława Klimasa, czternastoletniego wówczas uczestnika słynnego strajku dzieci wrzesińskich. Fot. PAP/Bogdan Borowiak
Szczycimy się bohaterstwem wrzesińskich dzieci z 1901 roku, które pokazały światu, że nauka i język są nośnikami tożsamości, a wiara źródłem siły do stawiania oporu złu – powiedział PAP burmistrz Wrześni Tomasz Kałużny. W środę odbędą się główne uroczystości upamiętniające wydarzenia sprzed 125 lat.
Protest rozpoczął się na przełomie marca i kwietnia 1901 r., po odczytaniu uczniom Katolickiej Szkoły Ludowej pisma informującego o wprowadzeniu obowiązku nauczania religii i śpiewu kościelnego w języku niemieckim. Symbolem protestu dzieci wrzesińskich stała się postawa Bronisławy Śmidowiczówny, która zwróciła nauczycielowi niemiecki katechizm, trzymając podręcznik przez fartuszek.
20 maja, gdy dzieci trwały w proteście i na pytania zadawane po niemiecku konsekwentnie odpowiadały po polsku, inspektor szkolny zatrzymał 26 uczniów na dwie godziny. Po tym czasie część dzieci zwolniono, a 14 uczniów ukarano chłostą.
W reakcji na te wydarzenia przed szkołą zebrał się wzburzony tłum. Rodziców, którzy najaktywniej uczestniczyli w demonstracji, postawiono przed sądem. Na ławie oskarżonych znalazło się 26 osób, z których 20 ukarano. Strajk stopniowo wygasał wraz z decyzją niemieckich urzędników o łagodzeniu polityki karania uczniów.
– Wydarzenia te odbiły się głośnym echem nie tylko w kraju, ale także poza jego granicami. Chcemy, aby pamięć o tych dzieciach trwała nieprzerwanie. Na cały maj przygotowaliśmy spotkania, inicjatywy, wystawy oraz wydarzenia kulturalne i sportowe. Dzięki temu każdy może wziąć udział w lekcji historii poświęconej tamtym wydarzeniom – powiedział PAP Tomasz Kałużny.
Wydarzenia wrzesińskie zapoczątkowały falę podobnych strajków szkolnych w Wielkopolsce. Ich apogeum przypadło na 1906 rok, kiedy jednocześnie protestowało około 75 tys. dzieci w blisko 800 szkołach.
– Jako Wrześnianie szczycimy się bohaterstwem wrzesińskich dzieci, które pokazały światu, że nauka i język są nośnikami tożsamości, a wiara źródłem siły do stawiania oporu złu. Pamięć o ważnych rocznicach pozwala ocalić od zapomnienia tych, którzy zasługują na upamiętnienie – podkreślił burmistrz Wrześni.
Pamięć o jubileuszu strajku dzieci wrzesińskich podtrzymywana jest na różne sposoby, nie tylko w Wielkopolsce. Na początku maja w Senacie RP otwarto okolicznościową wystawę poświęconą wydarzeniom sprzed 125 lat.
Także w maju w Muzeum Regionalnym im. Dzieci Wrzesińskich we Wrześni otwarto ekspozycję „Wojna i okupacja w oczach dziecka. Rysunki i zapiski dzieci z czasów wojny w Europie – prace wrzesińskich uczniów wykonane w 1946 r.”. Na wystawie prezentowana jest część zbioru ponad 7 tys. rysunków i zeszytów wykonanych przez polskie dzieci w 1946 roku, dokumentujących doświadczenia okupacji niemieckiej. Ekspozycję można oglądać do 14 sierpnia.
Na filarach gmachu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu do 12 czerwca prezentowana jest plenerowa ekspozycja z sylwetkami uczniów z początku XX wieku oraz elementami odnoszącymi się do sporu o język. Wystawa poświęcona dzieciom wrzesińskim otwarta zostanie we wtorek w holu głównym Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu.
Główne uroczystości rocznicowe odbędą się we Wrześni w środę, 20 maja. Rozpocznie je msza w kościele farnym, której będzie przewodniczył prymas Polski abp Wojciech Polak. Następnie uczestnicy obchodów spotkają się pod Pomnikiem Dzieci Wrzesińskich. Uroczystości zakończy koncert zespołu Arka Noego.
Program wydarzeń zaplanowanych we Wrześni na maj obejmuje także pokazy filmowe, promocję publikacji jubileuszowej „Dzieci z Wrześni. Historia i pamięć”, konkurs strzelecki oraz wydarzenie taneczne przygotowywane przez Wrzesiński Uniwersytet Trzeciego Wieku.
Imprezy upamiętniające strajk z 1901 r. organizuje także Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Września. W programie znalazły się m.in. wystawa dawnej ilustracji książek dla dzieci, teatrzyk „Opowiem ci o bohaterskich dzieciach” oraz konkurs recytatorski „Poznajemy wiersze z czasów dzieci wrzesińskich”.
Zarówno Sejm, jak i Senat przyjęły uchwały upamiętniające 125. rocznicę strajku dzieci wrzesińskich.
Według uchwały Senatu strajk dzieci wrzesińskich „stał się jednym z najbardziej poruszających symboli polskiego oporu przeciwko bezwzględnej polityce germanizacyjnej zaborcy pruskiego”.
Senat Rzeczypospolitej Polskiej złożył hołd dzieciom, które podjęły nierówną walkę w obronie ojczystej mowy i wiary przodków. Jak stwierdzili autorzy uchwały, ich ofiara i odwaga stanowią dla współczesnych pokoleń zobowiązanie do dbałości o język narodowy oraz wartości, na których opiera się wspólnota. Niezłomność wrzesińskich uczniów i ich opiekunów stała się dowodem na to, że pragnienie wolności jest silniejsze od przemocy.
Szczególne uznanie Senat wyraził kapłanom, którzy mimo gróźb i szykan ze strony administracji pruskiej trwali przy strajkujących dzieciach i ich rodzinach.
Okolicznościową uchwałę przyjął także Sejm. Zapisano w niej, że strajk wrzesińskich uczniów pozostaje symbolem walki o przetrwanie polskiej tożsamości narodowej, a jego uczestnicy stali się inspiracją dla kolejnych pokoleń młodych Polaków.
„Protest dzieci wrzesińskich, ich bestialskie potraktowanie przez władze szkolne, a następnie surowe wyroki dla rodziców strajkujących doprowadziły do konsolidacji społeczeństwa polskiego przeciw zabiegom germanizacyjnym. Znalazło to swój wyraz w »Rocie« Marii Konopnickiej oraz zainspirowało opór przeciw wynarodawianiu polskich dzieci we wszystkich zaborach” – głosi tekst uchwały Sejmu.
Autorzy uchwały przypomnieli, że strajki relacjonowała zagraniczna prasa, co prowadziło do protestów międzynarodowej opinii publicznej. Pokolenie uczestników wielkopolskich strajków szkolnych wzięło czynny udział w odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 1918–1921. (PAP)
rpo/ aszw/
