Wieś Puźniki w obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy. Fot. PAP/Vladyslav Musiienko
Zakończył się kolejny etap poszukiwań szczątków Polaków w Puźnikach w obecnym obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy. Nie odnaleziono tam na razie ich zbiorowej mogiły; prace będą kontynuowane w przyszłym roku – poinformowali w niedzielę PAP polscy i ukraińscy uczestnicy ekspedycji.
- Na tym etapie nic nie znaleziono, dziś ekipa wraca do kraju. Na ten rok zakończyliśmy pracę w terenie - powiedział PAP kierujący pracami po stronie polskiej prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
Zakończenie poszukiwań potwierdziła PAP firma archeologiczna Wołyńskie Starożytności, która prowadzi je ze strony ukraińskiej.
- Prace zakończyliśmy, są tam jeszcze obszary do zbadania, grobu nie znaleźliśmy. Planujemy wznowić poszukiwania w przyszłym roku. Trzeba przeskanować teren za pomocą technologii laserowego skanowania terenu LIDAR. Staramy się uzyskać zgodę na jej wykorzystanie w warunkach wojennych – poinformowała firma.
Poszukiwania, które zakończono w Puźnikach, trwały od 4 listopada. Celem prac było odnalezienie zbiorowej mogiły Polaków, zamordowanych w 1945 r. przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
W ekspedycji uczestniczyli: firma Wołyńskie Starożytności, specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, a także przedstawiciele Fundacji Wolność i Demokracja oraz Instytutu Pamięci Narodowej RP.
Informując o początku prac 4 listopada Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) przekazał, że Puźniki to dawna wieś w obecnym obwodzie tarnopolskim, w której w okresie międzywojennym mieszkała zwarta społeczność polska.
„W lutym 1945 roku Puźniki stały się celem zbrojnego napadu. Według źródeł archiwalnych część mieszkańców wsi tragicznie zginęła, a sama wieś została spalona” – czytamy.
„W czerwcu 1945 roku mieszkańców Puźnik przesiedlono do Polski, do miejscowości Niemysłowice i Ratowice. W 1949 roku władze radzieckie zlikwidowały wieś. Teren dawnej wsi Puźniki pozostawał następnie niezamieszkany i stopniowo zarastał lasem” – informował UINP.
Poprzedni etap poszukiwań w Puźnikach przeprowadzono we wrześniu. Ekipy także nie znalazły wówczas zbiorowej mogiły. Do przebadania był wtedy teren o powierzchni około 1 hektara. Oczekuje się, że odnalezione zostaną miejsca pochówku około 40 osób.
Na starym polskim cmentarzu w Puźnikach, podczas prac przeprowadzonych wiosną ubiegłego roku, odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Szczątki te zostały pochowane w Puźnikach 6 września 2025 r.
W Puźnikach, w nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali - według różnych źródeł - od 50 do 120 Polaków. Głównym sprawcą tej zbrodni był Petro Chamczuk, który stał na czele sotni UPA Szare Wilki (Siri Wowky). 13 lutego o godz. 3 złożony z dwóch sotni kureń (odpowiednik polskiego batalionu) Chamczuka zaatakował mieszkańców Puźnik. Przebywało tam ledwie kilkanaście osób zdolnych do obrony.
Według polskich historyków w lipcu 1943 r. oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 zamieszkanych przez Polaków miejscowości na Wołyniu. Łącznie od lutego 1943 r. do wiosny 1945 r. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło, zdaniem badaczy, ponad 100 tys. Polaków. Za sprawców uznawani są członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Stepana Bandery oraz podporządkowanej jej UPA.
Polska uznaje zbrodnie popełnione na ludności polskiej za ludobójstwo, natomiast wielu ukraińskich historyków i polityków interpretuje je jako element szerszego konfliktu polsko-ukraińskiego, za który odpowiedzialność ponosiły obie strony. Jednocześnie w ukraińskiej pamięci historycznej OUN i UPA są często postrzegane jako symbole walki o niepodległość oraz powojennego oporu przeciw Związkowi Sowieckiemu.
Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy, wprowadzonego przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP). Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 r. Decyzja o zniesieniu moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. na wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.
8 sierpnia br. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) poinformował, że wydane zostały zgody na ekshumacje szczątków polskich ofiar w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim oraz na poszukiwania i ekshumacje w Ugłach na Wołyniu. W Hucie Pieniackiej szczątki ludzkie zlokalizowano w 25 miejscach na obszarze ponad 200 m kw.
W wyniku prac ekshumacyjnych, prowadzonych od 13 lipca do 7 sierpnia na terenie dawnych wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka na Wołyniu, odnaleziono szczątki 55 osób, w tym 26 dzieci, oraz ponad 300 przedmiotów osobistych. Zostały one uroczyście pochowane 30 sierpnia w kwaterze ofiar UPA na cmentarzu w Ostrówkach.
25 sierpnia rozpoczęły się prace ekshumacyjne na dawnym cmentarzu na Hołosku we Lwowie, gdzie pochowani są żołnierze Wojska Polskiego, polegli w obronie Lwowa we wrześniu 1939 r. Odnaleziono tam szczątki 115 osób. Obecnie trwają rozmowy o ich ponownym pochówku w Mościskach w obwodzie lwowskim.
W sierpniu 2025 r. przeprowadzono ekshumacje szczątków żołnierzy Wojska Polskiego, poległych we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. Byli oni pochowani we Lwowie-Zboiskach. Ponowny pogrzeb prochów 34 odnalezionych żołnierzy odbył się w listopadzie 2025 r. na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim w Mościskach, gdzie znajduje się polska kwatera wojenna.
Z Kijowa Jarosław Junko (PAP)
jjk/ sp/ par/
