Stalinizm

25.05.2017

IPN przypomina o ludobójstwie Polaków z lat 1937-38, czyli tzw. operacji polskiej NKWD

rozkaz szefa NKWD Nikołaja Jeżowa z 11 sierpnia 1937 r. Źródło: IPN rozkaz szefa NKWD Nikołaja Jeżowa z 11 sierpnia 1937 r. Źródło: IPN

Upamiętnienie polskich ofiar ludobójstwa, które w latach 1937-38 w ZSRS przeprowadzili funkcjonariusze NKWD, zapowiada IPN. Planowane jest uruchomienie portalu internetowego i wybudowanie pomnika; Instytut wydał już broszurę i przygotował wystawę na ten temat.

"To jedna z największych i najbardziej zapomnianych zbrodni popełnionych w Związku Sowieckim na narodzie polskim" - podkreślił w czwartek w rozmowie z PAP i IAR prezes IPN Jarosław Szarek. Chodzi o tzw. operację polską NKWD, czyli zamordowanie w latach 1937-1938 ponad 111 tys. Polaków żyjących na terenie Związku Sowieckiego. Za zgodą Józefa Stalina zbrodni dokonali od 15 sierpnia 1937 r. do 15 listopada 1938 r. funkcjonariusze NKWD.

"Każdemu w Polsce mówi coś słowo Katyń, słowo łagry, one się utrwaliły, natomiast pojęcie +operacji polskiej NKWD+ z 1937 roku w ogóle nie funkcjonuje" - zaznaczył Szarek. Dodał, że wiedzę o tej tragedii Polaków, którzy mieli nieszczęście być obywatelami ZSRS, posiadają głównie historycy, m.in. dzięki publikacjom IPN na ten temat.

Prezes IPN przypomniał, że mord na Polakach - obywatelach sowieckiego państwa - był fragmentem o wiele większych zbrodni, do których doszło w latach 30. na terenie całego ZSRS, choć Polacy byli mordowani ze względu właśnie na narodowość. Przypomniał też, że w sprawie tzw. operacji polskiej w tym roku zostało wszczęte śledztwo przez prokuratorów IPN. "Z tego co wiem w tej sprawie zgłosiło się do pionu śledczego wielu krewnych ofiar tej zbrodni" - powiedział Szarek.

"To jedna z największych i najbardziej zapomnianych zbrodni popełnionych w Związku Sowieckim na narodzie polskim" - podkreślił prezes IPN Jarosław Szarek. Chodzi o tzw. operację polską NKWD, czyli zamordowanie w latach 1937-1938 ponad 111 tys. Polaków żyjących na terenie Związku Sowieckiego.

Celem śledztwa IPN w tej sprawie będzie wszechstronne i procesowe wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczącej tej zbrodni, m.in. ustalenie jej sprawców, okoliczności, a także oddanie hołdu pomordowanym i ich rodzinom. "To śledztwo ma charakter historyczny" - zaznaczył prezes Instytutu.

W związku z 80. rocznicą początku tzw. operacji polskiej, którą zainicjował rozkaz szefa NKWD Nikołaja Jeżowa z 11 sierpnia 1937 r. IPN planuje uruchomienie portalu internetowego (także w językach angielskim i rosyjskim). Na wzór innych tego typu portali edukacyjnych będzie można zapoznać się z podstawowymi informacjami o tej zbrodni, opracowaniami historyków, a także dokumentami. Wśród umieszczonych tam materiałów ma znaleźć się również teka edukacyjna z materiałami dla uczniów i nauczycieli. Uruchomienie portalu IPN zapowiada na 11 sierpnia - w okrągłą rocznicę zbrodni.

"Instytut Pamięci Narodowej przygotował też wystawę, z którą można zapoznać się w Centrum Edukacyjnym IPN +Przystanek Historia+ w Warszawie. Przedstawia ona podstawowe informacje o tym masowym mordzie, jego okrucieństwo, a także niektóre ofiary z ich krótkimi biogramami. Na ekspozycji znajdują się też informacje dotyczące techniki i metody tej zbrodni" - mówiła dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN Justyna Skowronek. Dodała też, że wśród przedstawianych informacji znajdzie się rozkaz operacyjny nr 00485 Jeżowa, który wcześniej zaakceptowało Biuro Polityczne Komitetu Centralnego WKP(b) z Józefem Stalinem na czele.

Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Adam Siwek zapowiedział natomiast, że Instytut wystąpi z wnioskiem do władz Warszawy o wybudowanie pomnika ofiarom sowieckiego ludobójstwa. "Wystąpimy z prośbą o konsultacje i wskazanie jak najbardziej godnej lokalizacji dla takiego pomnika. Wiadomo, że często to jest bardzo trudne, bo atrakcyjnych jest wiele, ale nie wszystkie dają możliwość techniczną czy formalno-prawną, by te pomniki zrealizować" - zastrzegł Siwek.

Ponadto IPN wydał bezpłatną, liczącą prawie 50 stron, broszurę o tzw. operacji polskiej NKWD, w której opublikowano m.in. wywiad z rosyjskim badaczem sowieckiego ludobójstwa Nikitą Pietrowem, który jest wiceszefem Rady Centrum Naukowo-Informacyjnego i Edukacyjnego Stowarzyszenia "Memoriał" oraz artykuł prof. Nikołaja Iwanowa, badacza historii Polaków w ZSRS i autora książki "Zapomniane ludobójstwo. +Operacja polska 1937-1938+".

Polacy - według Iwanowa - byli pierwszą grupą społeczną w Związku Sowieckim, którą Stalin skazał na zagładę z powodów narodowych. Operacja kosztowała życie niemal jedna piątą wszystkich Polaków, którzy po traktacie ryskim znaleźli się w granicach Związku Sowieckiego.

IPN zaznacza, że ma już dorobek naukowy na temat zbrodni NKWD z lat 1937-38. To m.in. dwutomowe opracowanie zbiorowe pt. "Wielki Terror: operacja polska 1937-1938", a także wybór dokumentów "Wielki Terror w sowieckiej Gruzji. Represje wobec Polaków". "To są jednak publikacje naukowe, a nam zależy na przekazaniu tej wiedzy całemu społeczeństwu. To jest nasze zadanie, dlatego niemal do końca roku co miesiąc będziemy podejmować inicjatywy, by wiedza o tej operacji dotarła do jak najszerszych kręgów w polskim społeczeństwie" - podsumował prezes Instytutu. (PAP)

nno/ itm/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL