Budowa niepodległego państwa

30.10.2019

Rok 1919 na Górnym Śląsku - historyczna wystawa IPN otwarta w Knurowie

Wystawa "Rok 1919 na Górnym Śląsku" Wystawa "Rok 1919 na Górnym Śląsku"

Przygotowaną przez Instytut Pamięci Narodowej wystawę "Rok 1919 na Górnym Śląsku" od środy do 20 listopada można oglądać w Klubie Kultury Lokalnej w Knurowie (Śląskie). Oparta na archiwaliach ekspozycja obrazuje sytuację regionu po I wojnie światowej.

"Wystawa na dziewięciu planszach przedstawia sytuację polityczną, która ukształtowała się na Górnym Śląsku w 1919 roku, czyli po zakończeniu I wojny światowej. Od drugiej połowy XIX wieku narastał tu konflikt etniczno-społeczny, którego finałem stała się w 1919 roku niewypowiedziana wojna polsko-niemiecka o przynależność państwową regionu" - przypomniała Monika Kobylańska z katowickiego IPN.

Wystawę, w roku setnej rocznicy wybuchu pierwszego z trzech powstań śląskich, przygotowało Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

Tworząc plansze wykorzystano zbiory katowickich instytucji: Archiwum Archidiecezjalnego, Archiwum Państwowego i Biblioteki Śląskiej, a także Narodowego Archiwum Cyfrowego, Francuskiej Biblioteki Narodowej, osób prywatnych i kilku muzeów: w Górze Świętej Anny, Chorzowie, Gliwicach i Tarnowskich Górach.

Wybrane na potrzeby wystawy archiwalia potwierdzają, iż w 2019 r., w czasie obrad konferencji pokojowej w Paryżu, Górny Śląsk stał się elementem polityki światowej. Wycofanie się zwycięskich mocarstw z decyzji komisji Julesa Cambona o przyznaniu regionu Polsce, skutkowało w czerwcu 2019 r. ogłoszeniem plebiscytu na spornym terytorium. Plebiscyt odbył się 20 marca 1921, a poprzedziły go dwa powstania śląskie.

Członkowie założonej w styczniu 1919 r. Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, którzy podjęli przygotowania do zbrojnego przejęcia władzy na Górnym Śląsku, wywodzili się różnych polskich organizacji, m.in. z Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Głównymi bolączkami POW Górnego Śląska był niedostatek broni, kilkukrotna przewaga liczebna sił niemieckich oraz działanie kliku konkurujących ośrodków decyzyjnych, co stało się przyczyną nieplanowanego wybuchu i późniejszego upadku I powstania śląskiego.

Twórcy wystawy przybliżyli niemiecką politykę wymierzoną w polski ruch narodowy, która w połączeniu z trudną sytuacją materialną  ludności doprowadziła do fali strajków w 1919 r. W sierpniu tegoż roku doszło do masakry robotników w Mysłowicach, która stała się impulsem do wybuchu I powstania śląskiego.

Z materiałów przedstawionych na wystawie wynika, iż członkowie POW Górnego Śląska, wbrew dowódcom, parli do konfrontacji zbrojnej. Zgromadzeni w obozie dla uchodźców w Piotrowicach koło Karwiny utworzyli komitet i podjęli decyzję o wybuchu powstania. Rozkaz o jego rozpoczęciu nie dotarł jednak do wszystkich oddziałów.

Walki początkowo objęły powiaty pszczyński i rybnicki, rozszerzając się na sąsiednie tereny. Mimo lokalnych sukcesów, wynikających z efektu zaskoczenia, Niemcy przejęli inicjatywę i wyparli powstańców za polską granicę. Powstanie zakończono 24 sierpnia 1919 r.

Po porażce pierwszego powstania, część jego uczestników opuściła Górny Śląsk, szukając w Polsce schronienia przed odwetem. Niemieckie represje przybrały na sile i brutalności, z egzekucjami włącznie. Dopiero po zainteresowaniu sprawą opinii międzynarodowej oraz pod naciskiem polskich polityków, rząd niemiecki zgodził się na ogłoszenie amnestii i powrót większości uchodźców.(PAP)

autor: Marek Błoński

mab/ itm/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL