Powstanie Warszawskie

05.08.2018

Uroczystości w 74. rocznicę wyzwolenia „Gęsiówki” przez powstańców warszawskich

Uroczystość w 74. rocznicę wyzwolenia przez Batalion „Zośka” niemieckiego obozu „Gęsiówka”. Fot. PAP/P. Supernak Uroczystość w 74. rocznicę wyzwolenia przez Batalion „Zośka” niemieckiego obozu „Gęsiówka”. Fot. PAP/P. Supernak

Wyzwolenie „Gęsiówki” pokazuje, że AK chciała wyzwolić miasto, niezależnie od tego, kto miałby zostać wyzwolony; więźniami byli przede wszystkim obcokrajowcy - powiedział PAP wiceprezes IPN Mateusz Szpytma podczas niedzielnej uroczystości w 74. rocznicę wyzwolenia niemieckiego obozu.

Więzienie przy ulicy Gęsiej w Warszawie (dziś Anielewicza), nazywane "Gęsiówką", zostało zdobyte piątego dnia powstania przez żołnierzy Batalionu "Zośka". Powstańcy uwolnili 348 żydowskich więźniów, z których część zadeklarowała chęć przyłączenia się do powstańczego zrywu.

Niedzielne uroczystości odbyły się w miejscu upamiętnienia akcji oraz oswobodzonych więźniów, w którym usytuowano kamienne bloki, na których umieszczone zostały tablice pamiątkowe przeniesione z budynku przy ul. Anielewicza 34. Miejsce to znajduje się w pobliżu lokalizacji niemieckiego bunkra, strzegącego terenu obozu "Gęsiówka".

Uroczystości rozpoczęły się minutą ciszy w hołdzie zmarłemu w piątek żołnierzowi Armii Krajowej, uczestnikowi Powstania Warszawskiego, prezesowi Związku Powstańców Warszawskich, gen. Zbigniewowi Ściborowi-Rylskiemu ps. Motyl.

Jak przypomniała wiceambasador Izraela Tal Ben-Ari Yaalon, żołnierze Batalionu "Zośka" w trakcie swojej akcji oswobodzili żydowskich więźniów, pochodzących głównie z Węgier, ale też innych krajów europejskich.

"Oddając dziś hołd powstańcom warszawskim, nie można nie myśleć o wspólnych losach naszych narodów. (...) Jako Izraelczycy jesteśmy świadomi ogromnej ofiary krwi, którą również poniósł naród polski w tej okrutnej wojnie. Cierpienia drugiej wojny światowej raz jeszcze splotły nasze losy" - powiedziała Tal Ben-Ari Yaalon. "Pragnę zapewnić, że nigdy nie zapomnimy o tysiącach wspaniałych i szlachetnych ludzi, którzy tu, w okupowanej Polsce, śpieszyli nam z pomocą, nie bacząc na niebezpieczeństwa i zagrożenie życia ich samych oraz ich rodzin" - podkreśliła.

Z kolei wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej Mateusz Szpytma w rozmowie z PAP zwrócił uwagę na szczególne znaczenie wyzwolenia "Gęsiówki". "To pokazuje, że żołnierze Armii Krajowej chcieli wyzwolić to miasto, niezależnie od tego, kto miałby być wyzwolony. Tutaj jest mowa nie tylko o Polakach - więźniami KL Warschau, zwanego przez warszawiaków +Gęsiówką+ byli przede wszystkim obcokrajowcy, żydowscy obywatele Polski stanowili zdecydowaną mniejszość" - podkreślił.

Jak zauważył Szpytma, organizowanie uroczystości upamiętniających to wydarzenie jest ważne, "dlatego, że w ostatnim czasie pojawiły się - też w przestrzeni międzynarodowej - informacje jakoby AK była armią nacjonalistyczną, antysemicką, ksenofobiczną". "To jest jeden z wielu przykładów, pokazujących, że to nieprawda. Znany jest przecież fakt, że oni się nie musieli decydować na ten atak, ten obóz był bardzo dobrze broniony; wokół stały bunkry, mogło zginąć bardzo wielu żołnierzy. Jednak słusznie zdecydowano się na jego zajęcie" - powiedział.

Wiceprezes Szpytma zauważył również, że wielu spośród wyzwolonych stanęło ramię w ramię z powstańcami i przyłączyło się do zrywu, co stanowi jeden z licznych przykładów, że wśród żołnierzy AK walczyli Żydzi. "Oczywiście zdarzały się przypadki negatywnego nastawienia (w AK - PAP) (...), ale to nie może rzutować na wszystko, co się w ogóle działo" - ocenił.

Na wartość upamiętnienia wydarzeń z 5 sierpnia 1944 r., zwróciła również uwagę ich uczestniczka, Lidia Markiewicz-Ziental, żołnierz batalionu "Zośka" 3. kompanii "Giewonta". "Ten pomnik, który tu stoi jest wyrazem wielkiego heroizmu, poświęcenia i braterstwa na jakie stać było żołnierzy mojego batalionu. Jestem dumna z tego, że mogłam walczyć w szeregach Batalionu +Zośka+, dziś legendarnego batalionu; zostaliśmy zdziesiątkowani, w tej chwili żyje kilka osób" - podkreśliła uczestniczka Powstania Warszawskiego.

O heroizmie wyzwolicieli "Gęsiówki" przypomniał także zastępca prezydenta Warszawy Włodzimierz Paszyński, który podkreślił, że będąc w harcerstwie wiele słyszał o Batalionie "Zośka", a postawy jego członków były czymś, co ukształtowało jego samego. "To była jedna z najważniejszych lekcji, która uczyła, że +warto być przyzwoitym+, mieć przed oczami jakiś świat wartości, warto o te wartości walczyć, że tak naprawdę jest to swoistą miarą prawdziwego człowieczeństwa" - ocenił. Wyraził również nadzieję, że tablica "upamiętniająca tych, którzy nas tego człowieczeństwa uczyli (...), będzie jedną z wielu - ale szczególną, ważną - strażniczką warszawskiej pamięci".

Uroczystość zakończyło złożenie wieńców, m.in. w imieniu prezydenta Andrzeja Dudy, marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego, prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz oraz IPN.

Wypalony po powstaniu gmach "Gęsiówki" został rozebrany w 1965 r. Obecnie na terenie dawnego więzienia znajduje się skwer oraz osiedle mieszkaniowe.

Powstanie Warszawskie było największą akcją zbrojną podziemia w okupowanej przez Niemców Europie. 1 sierpnia 1944 r. do walki w stolicy przystąpiło ok. 40-50 tys. powstańców. Planowane na kilka dni trwało ponad dwa miesiące. W czasie walk w Warszawie zginęło ok. 18 tys. powstańców, a 25 tys. zostało rannych. Straty wśród ludności cywilnej były ogromne i wynosiły ok. 180 tys. zabitych. Pozostałych przy życiu mieszkańców Warszawy ok. 500 tys., wypędzono z miasta, które po Powstaniu zostało niemal całkowicie spalone i zburzone. (PAP)

autorka: Nadia Senkowska

nak/ mhr/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL