Cmentarz w Puźnikach, na którym spoczywają szczątki ofiar zbrodni wołyńskiej odnalezione podczas prac ekshumacyjnych. Fot. PAP/Vladyslav Musiienko
Rusza kolejny etap prac poszukiwawczych zbiorowej mogiły Polaków, zamordowanych w 1945 roku przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy.
W poniedziałek (31 sierpnia) do Puźnik docierały ekipy archeologów z Polski i Ukrainy, które przebadają teren o powierzchni około ponad 1 hektara; oczekują, że odnalezione zostaną miejsca pochówku około 40 osób – powiedzieli PAP uczestnicy badań.
Szczątki co najmniej 42 osób odnaleziono na starym polskim cmentarzu w Puźnikach podczas prac przeprowadzonych wiosną ubiegłego roku. Szczątki te zostały pochowane w Puźnikach 6 września ub.r.
- Wytypowaliśmy kolejny obszar badań, który został już oczyszczony z drzew i zarośli. Cmentarz jest bardzo duży, a lokalizacja tej mogiły jest bardzo nieprecyzyjna. Wiemy, że gdzieś musi być na cmentarzu, ale gdzie dokładnie – tego nikt nie wie – wyjaśnił szef badań, prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
Poszukiwania będą trwały do 6 września. Po stronie ukraińskiej uczestniczy w nich firma archeologiczna „Wołyńskie Starożytności”. Prace finansowane są przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
- Szukamy dołu, w którym powinny znajdować się szczątki około 40 osób. Wiemy, że powinien on znajdować się na terenie cmentarza albo na terenie sąsiadującym z cmentarzem. Przeszukamy ponad hektar powierzchni – powiedział PAP Maciej Dancewicz, wiceprezes Fundacji Wolność i Demokracja, która zabiegała u władz ukraińskich o pozwolenie na poszukiwania w Puźnikach od 2022 r.
Puźniki to dawna wieś w obecnym obwodzie tarnopolskim. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali tam - według różnych źródeł - od 50 do 120 Polaków. Głównym sprawcą tej zbrodni był Petro Chamczuk, który stał na czele sotni UPA Szare Wilki (Siri Wowky). 13 lutego o godz. 3 złożony z dwóch sotni kureń (odpowiednik polskiego batalionu) Chamczuka zaatakował mieszkańców Puźnik. Przebywało tam zaledwie kilkanaście osób zdolnych do obrony.
Według polskich historyków w lipcu 1943 r. oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 miejscowości zamieszkanych przez Polaków na Wołyniu. Łącznie od lutego 1943 r. do wiosny 1945 r. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło, według badaczy, ponad 100 tys. Polaków. Za sprawców uznawani są członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Stepana Bandery oraz podporządkowanej jej UPA.
Polska uznaje zbrodnie popełnione na ludności polskiej za ludobójstwo, natomiast wielu ukraińskich historyków i polityków interpretuje je jako element szerszego konfliktu polsko-ukraińskiego, za który odpowiedzialność ponosiły obie strony. Jednocześnie w ukraińskiej pamięci historycznej OUN i UPA są często postrzegane jako symbole walki o niepodległość oraz powojennego oporu przeciwko Związkowi Sowieckiemu.
Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy wprowadzonego przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UIPN). Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 r. Decyzja o zniesieniu moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.
8 sierpnia Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) poinformował, że wydane zostały zgody na ekshumacje szczątków polskich ofiar w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim oraz na poszukiwania i ekshumacje w Ugłach na Wołyniu. W Hucie Pieniackiej szczątki ludzkie zlokalizowano w 25 miejscach na obszarze ponad 200 m kw.
Wcześniej w wyniku prac ekshumacyjnych na terenie dawnych wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka na Wołyniu, które prowadzono od 13 lipca do 7 sierpnia, odnaleziono szczątki 55 osób, w tym 26 dzieci, oraz ponad 300 przedmiotów osobistych. Zostały one uroczyście pochowane w niedzielę 30 sierpnia w kwaterze ofiar UPA na cmentarzu w Ostrówkach.
25 sierpnia rozpoczęły się prace ekshumacyjne na dawnym cmentarzu na Hołosku we Lwowie, gdzie pochowani są żołnierze Wojska Polskiego polegli w obronie Lwowa we wrześniu 1939 roku.
W sierpniu 2025 roku przeprowadzono ekshumacje szczątków żołnierzy Wojska Polskiego, poległych we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. Byli oni pochowani we Lwowie-Zboiskach. Ponowny pogrzeb prochów 34 odnalezionych żołnierzy odbył się w listopadzie 2025 roku na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim w Mościskach, gdzie znajduje się polska kwatera wojenna.
Jarosław Junko (PAP)
jjk/ akl/
