Uroczystości z okazji 80. rocznicy odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma
Oprowadzanie po wystawie, seminarium naukowe oraz koncerty znalazły się w programie uroczystości, które Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie zaplanował z okazji odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma.
18 września 1946 r. w piwnicy dawnej szkoły przy ul. Nowolipki 68 w Warszawie odnaleziona została pierwsza część Archiwum Ringelbluma – zbiór dokumentów ukryty w czasie II wojny światowej na terenie getta. Inicjatorem stworzenia tego zbioru był historyk Emanuel Ringelblum, który przetrwał wprawdzie likwidację warszawskiego getta i zamieszkał w kryjówce po aryjskiej stronie muru, ale wkrótce potem został zadenuncjowany i razem z kilkudziesięcioma innymi osobami zgładzony.
Archiwum Ringelbluma
Już w 1942 r., zdając sobie sprawę z tego, że ich dni są policzone Ringelblum i jego współpracownicy umieścili gromadzone przez siebie dokumenty w metalowych skrzyniach oraz bańkach po mleku, a następnie schowali w kilku miejscach na terenie getta. Dwie części tego archiwum udało się odnaleźć – oprócz tej, na którą natrafiono we wrześniu 1946 r., cztery lata później odszukano jeszcze drugą część. Nigdy nie udało się ustalić, co się stało z trzecią częścią zbiorów, która została ukryta prawdopodobnie na ul. Świętojerskiej.
W 1999 r. UNESCO umieściło Archiwum Ringelbluma na Liście „Pamięć Świata”, obejmującej najcenniejsze zabytki światowego piśmiennictwa. Przechowywane jest ono w siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.
Historycy podkreślają, że składające się na ten zbiór dokumenty są jednym z najważniejszych świadectw losów Żydów w czasie II wojny światowej.
Z okazji 80. Rocznicy odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma Żydowski Instytut Historyczny organizuje cykl uroczystości, na które złożą się m.in. seminarium naukowe, oprowadzenie po wystawie oraz koncert.
„Rocznicowe obchody będą okazją nie tylko do opowiedzenia historii tego niezwykłego zbioru, ale także do spojrzenia na niego z różnych perspektyw: poprzez zachowane dokumenty i ich materialność, historię powojennych poszukiwań, współczesne badania oraz osobiste spotkania ze świadectwami Oneg Szabat” – wyjaśniają organizatorzy.
Centralnym punktem obchodów będzie uroczystość w miejscu odnalezienia pierwszej części Archiwum, przy dzisiejszej ul. Nowolipki 28/30 (dawniej Nowolipki 68). Uroczystość dopełni koncert Alberta Woelke.
W ramach obchodów odbędzie się również czytanie performatywne „Żeby coś zostało..." poświęcone pamięci Archiwum Ringelbluma, zaplanowane na 13 września.
W siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego będzie można zobaczyć także wystawę poświęconą materialności Archiwum Ringelbluma.
„Pozwoli ona spojrzeć na fizyczny wymiar zbioru - papier, zapis, ślady przechowywania i uszkodzenia. To właśnie materialna postać Archiwum przypomina, że mamy do czynienia nie tylko z treścią historycznych świadectw, lecz także z obiektami, które przetrwały wojnę” – wyjaśniają organizatorzy.
Częścią obchodów będzie zaplanowana na 17 września sesja naukowa pt. „Czym jest dla nas Archiwum Ringelbluma?”. Wybitni specjaliści spotkają się, by dyskutować nad znaczeniem Archiwum z perspektywy współczesnych badań historycznych, pamięci i i dziedzictwa.
Przedstawią kolekcję nie tylko pod kątem źródła wiedzy o holokauście, lecz także z perspektywy dzieła stworzonego z myślą o przyszłości - świadectwa pracy Oneg Szabat (konspiracyjnej grupy stworzonej przez Ringelbluma w getcie), które po 80 latach wciąż budzi nowe pytania i interpretacje.
Dopełnieniem programu będą specjalne oprowadzania po wystawie stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”, poświęconej działalności Oneg Szabat oraz historii Archiwum Ringelbluma.
W trzy kolejne popołudnia: 14, 15 i 16 września po wystawie oprowadzą dr Eleonora Bergman, Beata Chomątowska i dr Sylwia Chutnik.
Udział w czytaniu performatywnym i oprowadzaniu po wystawie jest bezpłatny, ale z powodu ograniczonej liczby miejsc należy się zapisać pod adresem [email protected].
24 września odbędzie się również pokaz filmu „Kto napisze naszą historię” w reżyserii Roberty Grossman. Ten polsko-amerykański fabularyzowany dokument opowiada o Emanuelu Ringelblumie i grupie Oneg Szabat oraz o powstaniu Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Film łączy materiały archiwalne, wywiady i sceny fabularyzowane, przywołując zarówno historię konspiracyjnej pracy nad dokumentowaniem życia w getcie, jak i wysiłek włożony w ocalenie świadectw dla przyszłych pokoleń. Pokaz będzie kolejną okazją do spojrzenia na Archiwum Ringelbluma - tym razem poprzez język filmu - i przypomnienia historii ludzi, którzy podjęli ryzyko, by zachować własną opowieść o świecie skazanym na zagładę.
Obchody 80. rocznicy będą okazją do spotkania z Archiwum w wielu jego wymiarach: jako zbiorem dokumentów, materialnym świadectwem przeszłości, przedmiotem badań i troski konserwatorskiej, a przede wszystkim — jako głos ludzi, którzy w czasie Zagłady zdecydowali się dokumentować rzeczywistość, w której żyli.
Jak podkreślają organizatorzy rocznicowych uroczystości „Ich praca miała ocalić pamięć. Osiemdziesiąt lat po odnalezieniu pierwszej części Archiwum chcemy tę pamięć nie tylko zachować, ale także na nowo odczytywać i przekazywać kolejnym pokoleniom”.
Szczegółowy program obchodów 80. rocznicy odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma jest dostępny na www.jhi.pl. Patronat medialny nad obchodami przyjął serwis dzieje.pl (PAP)
jkrz/
