Gerhart Hauptmann - niedatowana fotografia niemieckiego poety i pisarza, który urodził się w Bad Salzbrunn (dziś Szczawno-Zdrój) w 1862 roku, a zmarł w Jagniątkowie (do 1945 r. Agnetendorf) w Karkonoszach w 1946 r. Do jego najważniejszych dzieł należą „Szczury”, „Sygnalista Thiel”, „Futro z bobra” oraz dramat „Tkacze”. W 1912 roku otrzymał literacką Nagrodę Nobla. Fot. PAP/EPA
Niemiecki pisarz, twórca dramatów w nurcie naturalistycznym, laureat Nagrody Nobla z 1912 r. Gerhart Hauptmann przez lata mieszkał w Karkonoszach, pod koniec XIX w. wraz z bratem Carlem w Szklarskiej Porębie, a później do śmierci w 1946 r. w wilii Łąkowy Kamień w Jagniątkowie.
Dziś w obu tych miejscach są muzea, a łączy jej malowniczy szlak wędrowny upamiętniający braci.
Wędrówkę śladami braci Hauptmannów warto rozpocząć w Szklarskiej Porębie, kurorcie wypoczynkowym położonym u podnóża Szrenicy.
W miejscowości, która zauroczyła przyszłego noblistę i jego brata, w XIX w. działy dwie huty szkła oraz kilka zakładów zajmujących się jego szlifowaniem. Na przełomie wieków zaś ówczesna Schreiberhau stała się popularnym kierunkiem turystycznych wypraw.
Podczas jednej z wędrówek po Karkonoszach bracia Hauptmann trafili do Doliny Siedmiu Domów. To część Szklarskiej Poręby, która cieszyła się szczególnym zainteresowaniem środowiska artystycznego. Bracia kupili tam dom i około 1890 r. osiedli z rodzinami. - Dom rozbudowali o dodatkowe piętro i strych. Stał się ich miejscem pracy, a w okresie pobytu w Szklarskiej Porębie powstały najważniejsze dzieła Gerharta, w tym dramat „Tkacze” – powiedział PAP Łukasz Kwietnicki, kierownik Domu Carla i Gerharta Hauptmannów, oddziału Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze.
W latach 90. XIX w. Gerhart publikuje też m.in. komedię „Futro bobrowe” i „Wniebowstąpienia Hanusi”, a Szklarska Poręba i jej okolice stają się scenerią jego dramatów „Dzwon zatopiony” i „Und Pippa tantzt!”.
Dziś w Domu Carla i Gerharta Hauptmannów zobaczyć można pierwsze polskie wydania dzieł noblisty w tłumaczeniach Marii Konopnickiej, Leopolda Staffa czy Jana Kasprowicza.
Dom Carla i Gerharta Hauptmannów (obecnie Oddział Muzeum Karkonoskiego) w Szklarskiej Porębie. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
W muzeum są też pamiątki po starszym bracie Carlu, który mieszkał tu do śmierci w 1921 r. Twórczość Carla, doktora filozofii, jeszcze mocniej przesiąknięta jest klimatem karkonoskim niż literatura sławniejszego z braci Hauptmannów. Jego cykl o karkonoskim Duchu Gór to klasyka lokalnej mitologii. Filozof był zagorzałym przeciwnikiem wojny, a w 1918 r. wsparł polskie dążenia niepodległościowe. Sympatia, jaką Carl Hauptmann darzył Polaków i polską kulturę zaowocowała również korektą literacką niemieckiego tłumaczenia „Chłopów” Władysława Reymonta. – Ta korekta przyczyniała się do rozpropagowania tej powieści i przedstawienia jej komisji noblowskiej – wskazał Kwietnicki.
Dom Carla i Gerharta Hauptmannów (obecnie Oddział Muzeum Karkonoskiego) w Szklarskiej Porębie. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
Bracia Hauptmannowie prowadzili dom otwarty goszcząc artystów i intelektualistów mieszkających w Szklarskiej Porębie i przyjeżdżających tu na ich zaproszenie. W Dolinie Siedmiu Domów mieszkał m.in. krytyk literacki, propagator nauki, astronom i geolog Wilhelm Boelsche. „To właśnie z ust Hauptmannów, jak pamiętam, po raz pierwszy usłyszałem swojską nazwę »Schreiberhau« (dosłownie: Pisarski Wyrąb); objaśniono mi, że to tam, gdzie pisarz sam rąbie drzewo. To przecież musi być Eldorado dla wszystkich literatów” – pisał Boelsche, którego cytat przytacza Przemysław Piotr Wiater, polski historyk sztuki, do 2020 r. dyrektor Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze i wieloletni pracownik Domu Carla i Gerharta Hauptmannów w Szklarskiej Porębie.
Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jagniątkowie. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
W Szklarskie Porębie na przełomie wieków i na początku XX w. mieszkali również m.in. szkocki pisarz, poeta i anarchista John Henry Mackey, malarz Hanns Fechner i pisarz dr Bruno Wille.
Gerhart Hauptmann po rozstaniu ze swoją pierwszą żoną, przeprowadził się w 1901 r. do oddalonego o kilka kilometrów od Szklarskiej Poręby Jagniątkowa. Udając się w pięciogodzinny spacer szlakiem łączącym te miejscowości można zwiedzić kilka miejsc związanych z życiem i twórczością braci. To m.in. Wodospad Szklarki, Chata Izerska czy Polana na Grzybowcu.
Dom Hauptmanna w Jagniątkowie, zwany willą Łąkowy Kamień, otoczony jest parkiem, a jego wnętrza zdobi monumentalna polichromia autorstwa Johannesa Maximiliana Avenariusa.
Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jagniątkowie. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
Dziś w zabytkowej wilii znajduje się Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jeleniej Górze. Oprócz wielu pamiątek po nobliście można tu obejrzeć wystawy czasowe twórców związanych z Hauptmannem, ale również współczesnych artystów, których działalność obrazuje wielokulturowy charakter regionu. – W muzeum znajdują się też niektóre elementy wyposażenia domu noblisty, ale większość tych rzeczy, na specjalne zezwolenie udzielone rodzinie Hauptmanna, została po jego śmierci wywieziona do Niemiec – powiedziała PAP dyrektorka Muzeum Miejskiego „Dom Gerharta Hauptmanna” Katarzyna Soboczyńska.
Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jagniątkowie. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
W muzeum znajduje się również biblioteka zawierająca unikatowe zbiory z obszaru twórczości Hauptmanna. – Wielu znawców noblisty oraz badaczy lokalnej kultury korzysta z tych zbiorów. Warto zwrócić uwagę na współczesny sposób recepcji dzieł Hauptmanna, ponieważ mamy na przykład tłumaczenia tej literatury na język śląski, albo próby uwspółcześniania jej fabuły – mówiła dyrektorka. Na przykład podczas warsztatów organizowanych dla młodzieży w muzeum w Jagniątkowie dokonywane są próby interpretacji i inscenizacji tekstów autora „Tkaczy”.
Po śmierci noblisty w 1946 r. jego rodzina zdecydowała, że spocznie on na cmentarzu w miejscowości Kloster na wyspie Hiddensee.(PAP)
