Klatka schodowa dawnej centrali telefonicznej „PASTA” wpisana do rejestru zabytków. Fot. Mazowiecki Konserwator Zabytków
Klatka schodowa dawnej centrali telefonicznej „PASTA” ze śladami walk powstańczych została wpisana do rejestru zabytków - poinformował mazowiecki konserwator zabytków.
W czasie Powstania Warszawskiego obsadzony przez Niemców gmach przy ulicy Zielnej, 20 sierpnia, po zaciętych walkach, zdobyli powstańcy.
Historia jednej fotografii z Bazy Zdjęć PAP: 20 sierpnia 1944 r. powstańcy zdobyli gmach PAST-y
Elewacje budynku z widocznymi śladami walk powstańczych od 2004 r. figurują w rejestrze zabytków nieruchomych. W piątek konserwator poinformował, że wpisał do rejestru również podest wejściowy z 322 oryginalnymi ceramicznymi płytkami, w którego środkowej partii widoczne są nieregularne wgłębienia i odpryski, pamiątki po walce; balustradę i stopnie schodów prowadzącego na piętro – z uszkodzonymi noskami stopni i śladami napraw wykonanych po wojnie oraz stopnie prowadzące do piwnicy.
Wpis został dokonany na podstawie wniosku właścicieli budynku, w odpowiedzi na postulaty strony społecznej. „Te elementy nie są dekoracją. To materialny zapis kilkudziesięciu godzin heroicznej, nierównej walki – dowód, że historia czasem mieszka w detalu, o który łatwo się potknąć, nie wiedząc, co dźwiga” - napisał konserwator w mediach społecznościowych.
PASTA to zwyczajowa nazwa zespołu dwóch budynków, znajdujących się przy ulicy Zielnej 37 i 39 w Warszawie, wzniesionych w latach 1904–1910 przez Towarzystwo Akcyjne Telefonów Cedergren. Nazwa pochodzi od pierwszych liter nazwy kolejnego właściciela nieruchomości, Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST). Dla rozróżnienia obu budynków stosowane są określenia „mała PASTA” (nr 37) i „duża PASTA” (nr 39).
W czasie Powstania Warszawskiego rozkaz zdobycia budynku wydał dowódca plutonu 1664 ppor. Bogdan Melech „Lot”. Jego pododdział – 79 żołnierzy uzbrojonych w jeden karabin, dwa pistolety, 40 granatów i 20 butelek zapalających – zaatakował dobrze obsadzoną przez Niemców centralę, otoczoną dwumetrowym murem.
Atak od strony ul. Ząbkowskiej się nie powiódł. Ten od strony Brzeskiej – tak. Zdobycie jednego z najwyższych budynków ówczesnej Warszawy – pod tym względem ustępował jedynie wieżowcowi Prudentiala – należy do największych sukcesów powstania warszawskiego. Według Instytutu Pamięci Narodowej PAST-a pozostała w polskich rękach do końca zrywu.
W roku 2000 gmach PAST-y został uroczyście przekazany Światowemu Związkowi Żołnierzy AK i do dziś jest ich siedzibą. W sierpniu 2003 roku na dachu budynku ustawiono symbol Polski Walczącej. Co roku, w rocznicę zdobycia PAST-y, przed gmachem odbywają się uroczystości upamiętniające jeden z najważniejszych bojów Powstania Warszawskiego.(PAP)
mas/ aszw/
