Andrij Melnyk (1890-1964). Fot. Public domain, via Wikimedia Commons
W związku z rosyjskimi atakami zaplanowany na niedzielę ponowny pogrzeb jednego z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Andrija Melnyka został przeniesiony na późniejszy termin – dowiedziała się PAP w ukraińskim IPN (UINP).
„Pogrzeb został przeniesiony, najprawdopodobniej na jutro (poniedziałek)” – powiedział rozmówca PAP.
15 maja rząd Julii Swyrydenko wydał rozporządzenie o ponownym pochówku Melnyka i jego małżonki na Narodowym Cmentarzu Wojskowym, który powstał niedawno w okolicach Kijowa. Postanowiono, że szczątki Melnyka i jego małżonki Sofii Fedak-Melnyk zostaną przeniesione z cmentarza w Luksemburgu, gdzie małżonkowie byli pochowani.
Urodzony w 1890 r. Melnyk był ukraińskim wojskowym i politykiem. W czasie I wojny światowej był oficerem Strzelców Siczowych. Był pułkownikiem armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), na której czele stał Symon Petlura.
Grób Andrija Melnyka na cmentarzu Bonnevoie w Luksemburgu, 2011 r. Fot. Долинський, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons
Melnyk uczestniczył w tworzeniu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Kierował organizacją w latach 1938-1940. Po rozłamie w OUN w 1940 r. Melnyk został przewodniczącym frakcji melnykowców, tzw. OUN-M (przeciwną frakcją była OUN-B Stepana Bandery). Od 1947 r. Melnyk pełnił funkcję dożywotniego przewodniczącego OUN-M.
Historyk Grzegorz Motyka wyjaśnił w jednej z rozmów z PAP, że profil ideowy melnykowców i banderowców był podobny, jednak różniło ich nastawienie wynikające z różnic pokoleniowych. Melnykowcy byli mniej radykalni; to w środowisku banderowców powstał pomysł rozwiązania problemów polsko-ukraińskich za pomocą czystki etnicznej – mówił Motyka.
Przywódca OUN Melnyk zostanie pochowany na Narodowym Cmentarzu Wojskowym pod Kijowem
W 1941 r. Melnyk został aresztowany przez Gestapo. W 2021 r. Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy opublikowała na swojej stronie artykuł, w którym zaznaczono, że areszt nastąpił mimo utrzymywania przez Melnyka kontaktów z Niemcami, w tym z Abwehrą. Źródła mówią, że Melnyk uznawany był przez Abwehrę za swojego agenta.
Według ukraińskich historyków, po aresztowaniu, do stycznia 1944 r., Melnyk przebywał w areszcie domowym w Berlinie. W lipcu został umieszczony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, gdzie znajdował się do października 1944 r. Po wojnie Melnyk zamieszkał w Luksemburgu; zmarł w 1964 r.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zapowiedział, że po sprowadzeniu szczątków Melnyka przygotowywany jest ponowny pochówek w Ukrainie jego poprzednika, Jewhena Konowalca i „innych silnych historycznie postaci”.
Konowalec zginął w 1938 r. w Rotterdamie z rąk sowieckiego agenta Pawła Sudopłatowa. Konowalec był znanym działaczem politycznym i wojskowym, oficerem Ukraińskich Strzelców Siczowych. Był pułkownikiem armii URL i współzałożycielem Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO) - protoplasty OUN oraz pierwszym przywódcą tej organizacji.
Polskę i Ukrainę różni pamięć o roli OUN i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), która w latach 1943-1945 dopuściła się ludobójczej czystki etnicznej na ok. 100 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci.
Dla polskiej strony była to zbrodnia ludobójstwa (masowa i zorganizowana). Dla Ukraińców był to efekt symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który w równym stopniu odpowiedzialne były obie strony. Dodatkowo Ukraińcy postrzegają OUN i UPA wyłącznie jako organizacje antysowieckie (ze względu na ich powojenny ruch oporu wobec ZSRR), a nie antypolskie.
Pomnik w rodzinnej wsi Woli Jakubowa. Fot. Vesel, CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons
W Ukrainie od dawna trwa dyskusja nad sprowadzeniem szczątków ważnych dla tego kraju działaczy, którzy spoczywają za granicą i ponownym pochowaniem ich w jednym panteonie. Wśród tych działaczy jest również Stepan Bandera.
Do kwestii utworzenia Panteonu Wybitnych Ukraińców powróciła niedawno kancelaria Zełenskiego. Według ukraińskich przedstawicielstw dyplomatycznych znane są miejsca pochówku 98 takich Ukraińców w 21 krajach. Są wśród nich działacze polityczni, wojskowi, kulturalni i społeczni URL, ZURL (Zachodnioukraińska Republika Ludowa), OUN-UPA, rządu na uchodźstwie oraz uczestnicy walk narodowowyzwoleńczych.
Z Kijowa Jarosław Junko (PAP)
