Ryszard Kaczorowski, ostatni prezydent RP na uchodźstwie, honorowy obywatel Białegostoku, podczas koncertu z okazji jego 90. urodzin, który odbył się w Operze i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku w grudniu 2009 r. Fot. PAP/Artur Reszko
Miasto Białystok rozstrzygnęło konkurs na opracowanie koncepcji pomnika Ryszarda Kaczorowskiego - urodzonego w tym mieście ostatniego prezydenta RP na uchodźstwie, który zginął w katastrofie smoleńskiej w 2010 roku. Nie wiadomo jeszcze, kiedy pomnik zostanie wykonany i odsłonięty.
Pomnik upamiętniający Ryszarda Kaczorowskiego (1919-2010), to projekt zgłoszony do budżetu obywatelskiego Białegostoku na 2022 rok i wybrany wówczas do realizacji. Ma stanąć na skwerze, u zbiegu ulic Mazowieckiej i Kaczorowskiego.
To miejsce związane z młodością Ryszarda Kaczorowskiego. Jego rodzinny dom znajdował się przy ul. Mazowieckiej 7, a przy Mazowieckiej 35 do dziś stoi budynek, gdzie niegdyś mieściła się jego szkoła.
Na konkurs rzeźbiarsko-architektoniczny wpłynęło piętnaście prac. Wygrała koncepcja zaprezentowana przez Jacka Kicińskiego z Siemianowic Śląskich - ogłosił w środę sąd konkursowy. Nagroda pieniężna to 20 tys. zł. Kiciński jest autorem również innego pomnika w Białymstoku - odsłoniętego w grudniu 2022 roku, upamiętniający byłego ministra spraw zagranicznych Władysława Bartoszewskiego.
- Teraz będziemy pracować nad tym, żeby podpisać umowę realizacyjną na projekt. Jak będzie projekt, to będziemy pomnik budowali - mówił prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski. Nie podał jednak konkretnej daty odsłonięcia. - Ja bym powiedział, że zajmie to z półtora roku, ale to tylko moja zgadywanka - dodał.
- Sąd konkursowy docenił m.in. umiejętność ekspresyjnego przedstawienia postaci prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego w momencie przekazywania przez niego insygniów władzy - mówił o werdykcie przewodniczący sądu konkursowego prof. Jarosław Perszko.
Jednym z założeń konkursu było symboliczne nawiązanie do daty 22 grudnia 1990 roku, gdy na Zamku Królewskim miała miejsce uroczystość przekazania przez Kaczorowskiego, ostatniego prezydenta RP na uchodźstwie, insygniów władzy prezydenckiej II RP wybranemu wówczas na prezydenta kraju Lechowi Wałęsie.
- Wygrała praca, która naszym zdaniem wybijała się oryginalnością, jeśli chodzi o taką odwagę pokazania postaci nie w sposób superrealistyczny, z detalami, można powiedzieć trochę w taki XIX-to czy XX-wieczny sposób, tylko z odważną fakturą, ruchem, gestem - dodał artysta rzeźbiarz Michał Jackowski, członek sądu konkursowego.
Ryszard Kaczorowski (1919-2010)
Przyjaciel rodziny Kaczorowskich, białostocki historyk prof. Adam Dobroński odwoływał się do słów żony Ryszarda Kaczorowskiego (Karolina Kaczorowska zmarła w 2021 roku - PAP), która przyjeżdżając do miasta mówiła, że cieszy się, iż jej mąż niejako „wraca do Białegostoku”. Chodziło o różne formy upamiętnienia, np. nadanie nazwy ulicy czy jednej ze szkół; na Uniwersytecie w Białymstoku jest gabinet Kaczorowskiego.
Jak informowały wcześniej władze Białegostoku, planowana kwota na powstanie pomnika to 700 tys. zł.
Ryszard Kaczorowski urodził się w Białymstoku 26 listopada 1919 r. Jest honorowym obywatelem tego miasta. Po wybuchu II wojny światowej współtworzył konspiracyjne struktury Szarych Szeregów w Białymstoku. Zatrzymany w 1940 r. przez NKWD został skazany na karę śmierci, którą ostatecznie zamieniono na wywózkę do łagru na Kołymie.
Po odzyskaniu wolności wstąpił do armii gen. Władysława Andersa i przeszedł nią cały szlak bojowy. W 1947 r. osiadł w Londynie, gdzie ukończył Szkołę Handlu Zagranicznego. W 1986 r. w rządzie na emigracji został ministrem do spraw krajowych, w 1989 r. objął – po zmarłym nagle Kazimierzu Sabbacie – stanowisko prezydenta RP na uchodźstwie jako szósty prezydent II RP. 22 grudnia 1990 r. przekazał insygnia władzy prezydenckiej II RP prezydentowi RP Lechowi Wałęsie.
Zginął w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 r. Miał 91 lat.(PAP)
rof/ swi/ lm/
