Popiersie siostry Elżbiety Róży Czackiej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych im. Róży Czackiej w Laskach koło Warszawy. Fot. PAP/Albert Zawada
Senat RP ogłosił 2026 rokiem błogosławionej matki Elżbiety Róży Czackiej, prekursorki polskiej tyflologii, założycielki Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi i Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, którego charyzmatem jest troska o osoby niewidome.
Róża Maria Czacka (Elżbieta to jej imię zakonne) urodziła się 22 października 1876 r. w Białej Cerkwi na Ukrainie jako szóste z siedmiorga dzieci Zofii z domu Ledóchowskiej i Feliksa Czackiego.
W domu rodzinnym odebrała staranne wykształcenie. Znała biegle kilka języków, interesowała się muzyką i grała na fortepianie. Od dzieciństwa miała problemy ze wzrokiem, który ostatecznie straciła po upadku z konia w wieku 22 lat. Czacka zaakceptowała swoją sytuację i odczytała utratę wzroku jako wezwanie do służby niewidomym, którzy w odróżnieniu od niej nie mieli pieniędzy pozwalających na prowadzenie samodzielnego, godnego życia.
Po wypadku odbyła wiele podróży po Europie. Odwiedziła Francję, Austrię i Szwajcarię, gdzie uczyła się m.in. alfabetu Braille’a i zapoznała się z najnowszymi osiągnięciami nauki o niewidomych.
W 1908 r. Czacka podjęła pierwsze próby praktycznej realizacji własnej koncepcji pracy na rzecz osób niewidomych na ziemiach polskich. W 1910 r. utworzyła w Królestwie Polskim Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, które oficjalnie zostało zatwierdzone przez władze carskie 11 maja 1911 r. Na jego działalność przeznaczyła własne pieniądze odziedziczone po rodzicach. Następnie organizowała kwesty publiczne, zwracając się o ofiary do osób prywatnych i o dotacje państwowe.
Była pierwszą w Polsce osobą, która rozpoczęła zakrojoną na szeroką skalę systemową opiekę nad niewidomymi. Założyła szkołę, ochronkę, bibliotekę i prowadziła warsztaty, na których niewidomi uczyli się praktycznych umiejętności.
Lata I wojny światowej Czacka spędziła w Żytomierzu. W tym właśnie okresie zaczęła w niej dojrzewać myśl o powołaniu zakonnym. Postanowiła powołać do życia nowe zgromadzenie, którego charyzmatem byłaby troska o osoby niewidome. Uzyskawszy pozwolenie biskupa łucko-żytomierskiego, Róża Czacka przyjęła habit III zakonu św. Franciszka i 15 sierpnia 1917 r. złożyła śluby wieczyste, przyjmując imię Elżbieta.
W listopadzie 1918 r. uzyskała zgodę władz kościelnych i przyjęła pierwsze kandydatki do nowego zgromadzenia, które od 1 grudnia 1918 r. nosi nazwę Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Opiekunem duchowym zgromadzenia został ksiądz Władysław Korniłowicz. Radą i poparciem służył jej również ówczesny nuncjusz apostolski Achilles Ratti, późniejszy papież Pius XI.
W 1922 r. dzięki otrzymanej darowiźnie matka Elżbieta rozpoczęła budowę zakładu dla niewidomych w podwarszawskich Laskach. Tam powstał dom macierzysty zgromadzenia i placówki dla niewidomych dzieci – szkoła i warsztaty. Laski kierowane przez Czacką w krótkim czasie stały się nowoczesną placówką dającą niewidomym wychowankom wykształcenie podstawowe i zawodowe pozwalające na samodzielne i niezależne finansowo życie. Pomoc otrzymywały także rodziny dorosłych niewidomych.
Matka Elżbieta Czacka kierowała całością dzieła, na które składał się Zakład dla Niewidomych w Laskach, Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża i Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi. Pisała również i publikowała prace z dziedziny tyflologii. Opracowała polską wersję alfabetu Braille’a i systemy skrótów ortograficznych. Zredagowała konstytucję zgromadzenia, wygłaszała konferencje dla sióstr i przyjmowała wszystkich, którzy szukali u niej rady i wewnętrznej siły, które sama czerpała z głębokiego życia duchowego, modlitwy i kontemplacji. Jej największym pragnieniem było, by niewidomi, przyjmując swoją niepełnosprawność, stali się apostołami wśród widzących, zwłaszcza „niewidomych na duszy”, czyli ludzi oddalonych od Boga wskutek słabej wiary lub grzechu, których oczy są zamknięte na świat duchowych wartości.
Ks. Władysław Korniłowicz dzieło matki Czackiej nazwał „Dziełem Triuno” (troista jedność). Nazwa ta wyrażała cześć dla Trójcy Świętej – z jednej strony podkreślała religijny charakter działalności wspólnoty, a z drugiej odzwierciedlała strukturę samej grupy, którą na równych prawach tworzyli niewidomi, świeccy współpracownicy Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi i zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Z czasem Laski stały się także ważnym ośrodkiem rozwoju duchowości franciszkańskiej, dialogu ekumenicznego i światopoglądowego, miejscem przyciągającym osoby wątpiące i poszukujące.
W czasie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 r. Czacka została ciężko ranna w głowę. Straciła oko, a konieczną operację przeprowadzono bez znieczulenia. Po miesiącu wróciła do Lasek, aby kierować odbudową zniszczonego działaniami wojennymi zakładu. W okresie poprzedzającym Powstanie Warszawskie podjęła decyzję o zorganizowaniu szpitala powstańczego w Domu Rekolekcyjnym.
W 1950 r. wskutek pogarszającego się stanu zdrowia przekazała kierownictwo zgromadzeniem swojej następczyni i wspierała dzieło ofiarą cierpienia i modlitwy.
Matka Elżbieta Róża Czacka zmarła w opinii świętości 15 maja 1961 r. Pochowano ją na cmentarzu zakładowym w Laskach.
W 2010 r. prezydent Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył Matkę Różę Czacką Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.
Za zgodą papieża Franciszka 9 października 2017 r. promulgowano dekret o heroiczności jej życia i cnót. Papież 27 października 2020 r. uznał cud za jej wstawiennictwem, jakim było uzdrowienie 13 września 2010 r. siedmioletniej Karoliny Gawrych, która doznała ciężkiego urazu głowy, gdy przygniotła ją konstrukcja huśtawki.
Beatyfikacja odbyła się 12 września 2021 r. w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. Zgodnie z decyzją papieża jej wspomnienie obchodzone jest w Kościele katolickim w Polsce 19 maja.
Iwona Żurek (PAP)
iżu/ joz/
