W 2026 roku Gdynia obchodzi 100. rocznicę nadania praw miejskich. Z rybackiej osady nad Bałtykiem wyrosła nowoczesna metropolia, która stała się ważnym ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym i akademickim Polski. Z okazji jubileuszu Senat postanowił, że Gdynia będzie jednym z patronów 2026 r.
Historia Gdyni to opowieść o mieście zbudowanym z morza i marzeń. Jej korzenie sięgają średniowiecza - najstarsza zachowana wzmianka o Gdyni, wówczas wsi Gdina, pochodzi z 1253 roku.
Przez kolejne stulecia była to niewielka osada rybacka, której znaczenie diametralnie wzrosło po 1918 roku, gdy Polska odzyskała niepodległość. Budowa niezależnego i nowoczesnego portu nad Bałtykiem stała się jednym z priorytetów ówczesnych władz, zarówno ze względów gospodarczych, jak i militarnych. W maju 1920 roku szef Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych wiceadmirał Kazimierz Porębski zlecił inżynierowi Tadeuszowi Wendzie znalezienie najlepszego miejsca na budowę portu wojennego.
Miesiąc później Wenda wskazał Gdynię jako najdogodniejsze miejsce dla tej strategicznej inwestycji. Wśród jej zalet wymieniał m.in. to, iż jest ona osłonięta przez Półwysep Helski od wiatrów, bardziej nawet niż Gdańsk, że występuje koło niej szybko obniżające się dno morskie, sięgające w odległości 400 m od brzegu 6 m, a także niskie wybrzeże ułatwiające budowę portu.
23 września 1922 r. Sejm uchwalił ustawę „o budowie portu przy Gdyni na Pomorzu jako portu użyteczności publicznej”. W pobliżu wioski trwały już wtedy pierwsze prace budowlane finansowane przez państwo.
Wielkim orędownikiem tej inwestycji był inż. Eugeniusz Kwiatkowski, pełniący w okresie międzywojennym m.in. funkcje ministra przemysłu i handlu oraz wicepremiera.
Jak powiedział: „Polska bez własnego wybrzeża morskiego i bez własnej floty nie będzie nigdy ani zjednoczona, ani niepodległa, ani samodzielna gospodarczo i politycznie, ani szanowana w wielkiej rodzinie państw i narodów, ani zdolna do zabezpieczenia warunków bytu, pracy postępu i dobrobytu swym obywatelom”.
W kwietniu 1923 roku otwarto w Gdyni tymczasowy port wojenny i przystań dla rybaków, a 13 sierpnia tego samego roku do miasta zawinął pierwszy pełnomorski statek – s/s „Kentucky”.
Trzy lata później, 10 lutego 1926 roku, Gdynia uzyskała prawa miejskie na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, dokładnie w szóstą rocznicę zaślubin Polski z morzem. Decyzja ta była zwieńczeniem dynamicznego procesu rozwoju zapoczątkowanego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
W latach 30. XX wieku, nazywanych „złotą erą” Gdyni, port rocznie obsługiwał ponad 6 tysięcy statków, rozwijał się przemysł stoczniowy, działała Państwowa Szkoła Morska kształcąca przyszłych oficerów marynarki. Miasto zaczęło przyciągać ludzi z różnych regionów kraju i świata. W 1936 r. żyło tu już ponad 100 tys. mieszkańców.
Tragiczne doświadczenia II wojny światowej, a później wydarzenia Grudnia ’70, na trwałe wpisały się w historię miasta, podobnie jak jego udział w drodze Polski do wolności i przemian 1980 roku.
Dziś Gdynia jest nowoczesnym miastem portowym, ważnym ośrodkiem akademickim i kulturalnym, znanym z modernistycznej architektury, festiwali i silnego związku z morzem. Mieszka tu blisko ćwierć miliona osób.
Senat Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił, że 2026 rok będzie Rokiem Miasta Gdyni, podkreślając jej szczególną rolę w rozwoju gospodarczym naszej Ojczyzny oraz przemianach ustrojowych.
„Niech rok 2026 będzie czasem przypomnienia wyjątkowej historii Gdyni, która powstała w wyniku urzeczywistnienia wizjonerskich planów budowniczych II Rzeczypospolitej wybudowania nowego miasta nad morzem, czasem przybliżenia losów Kaszubów, którym przyszło współdzielić ziemie ojców z rodakami napływającymi z różnych zakątków kraju, oraz czasem tworzenia impulsu do dalszego kreatywnego rozwoju, z poszanowaniem dotychczasowych osiągnięć i tradycji" - podkreślono w uchwale.
Setna rocznica uzyskania przez Gdynię praw miejskich to też okazja do wspólnego świętowania dla mieszkańców i gości.
Główne uroczystości odbędą się 10 lutego. Tego dnia na fasadzie budynku Urzędu Miasta zaprezentowane zostanie widowisko historyczne zrealizowane w technologii 3D Video Projection Mapping. Multimedialny spektakl opowie o stuletniej drodze Gdyni – od kaszubskiej wioski po tętniącą życiem metropolię nad Bałtykiem.
Wieczorem ulicą 10 Lutego przejdzie specjalnie przygotowana parada, która zakończy się koncertem na Skwerze Kościuszki z udziałem Natalii Kukulskiej, Margaret, Natalii Szroeder, Andrzeja Piasecznego, Tomasza Organka, Michała Szpaka i Natalii Muiangi.
W ciągu roku zaplanowano również liczne wydarzenia towarzyszące. W lipcu Gdynia będzie gospodarzem 27. Światowego Zjazdu Kaszubów, po 20 latach przerwy.
22 sierpnia mieszkańcy i goście spotkają się na wspólnym biesiadowaniu przy jednym z najdłuższych stołów urodzinowych na świecie. Będzie on miał około kilometr i obejmie całą aleję Marszałka Piłsudskiego aż do morza. Zostanie podzielony na 21 stref – symbolizujących wszystkie gdyńskie dzielnice.
Wydarzeniu towarzyszyć będą strefy aktywności w Parku Centralnym, pokazy filmowe oraz koncerty na Skwerze Arki Gdynia i Plaży Śródmieście, a wieczorem – spektakularny pokaz dronów.
7–8 lutego odbędzie się Bieg Urodzinowy Gdyni z trasą prowadzącą przez Skwer Kościuszki, Bulwar Nadmorski, Plac Kaszubski i ulicę Janka Wiśniewskiego. 1 marca w Polsat Plus Arenie Gdynia reprezentacja Polski w koszykówce zmierzy się z Łotwą, a 25 kwietnia tysiące biegaczy wystartują w PKO Gdynia Półmaratonie, który po raz pierwszy w historii miasta będzie równocześnie Mistrzostwami Polski w tej dyscyplinie. Odbędą się też m.in.: mistrzostwa Polski w boksie, Gdynia Sailing Days, mistrzostwa Polski w tenisie ziemnym oraz Ironman.
Ponadto z Gdyni wystartuje w tym roku pierwszy etap największego kolarskiego wyścigu w Polsce – Tour de Pologne 2026.
Z okazji obchodów 100-lecia miasta zaplanowano też rejsy dla 100 mieszkańców na żeglarskich wizytówkach Gdyni – Pogorii, Zawiszy Czarnym i Darze Młodzieży. Pierwszy odbędzie się w lutym.
Jednym z ważniejszych wydarzeń kulturalnych będzie premiera spektaklu inspirowanego książką Aleksandry Boćkowskiej „Gdynia. Pierwsza w Polsce” w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza.
Jubileusz będzie obecny także w muzyce – po raz pierwszy do Gdyni zawita Siesta Festival, a Teatr Muzyczny wyjdzie do mieszkańców z koncertami musicalowymi w przestrzeni miasta.
Jesienią ruszy projekt „Gdynia Filmowa | Fala, która niesie w przyszłość”, w ramach którego odbędzie się międzynarodowy przegląd filmów, spotkania i dyskusje z twórcami.
Symbolicznym znakiem jubileuszu jest plakat autorstwa Jana Rutki – urodzonego w Gdyni grafika i ilustratora. To wizualna opowieść o mieście budowanym przez ludzi i dla ludzi. W centrum znajdują się mieszkańcy – bohaterowie stuletniej historii – przedstawieni jako wspólnota różnych pokoleń, zawodów i doświadczeń. Na ilustracji można odnaleźć m.in. Tadeusza Wendę, Eugeniusza Kwiatkowskiego i Franciszkę Cegielską. Są też postacie związane z gdyńską kulturą, sportem i tożsamością, np. Anna Przybylska, Antoni Abraham, Zbigniew Cybulski czy maskotka Arki Gdynia.
Architektura Gdyni – w tym jej charakterystyczny modernizm – pełni rolę tła. Uzupełnieniem kompozycji jest morze, które otwiera wizualną wędrówkę po plakacie i przypomina o źródłach miasta oraz jego nierozerwalnym związku z Bałtykiem.
Z pełnym programem obchodów można zapoznać się na stronie http://100.gdynia.pl. (PAP)
anm/ dki/
