Ks. Walenty Barczewski. Fot. domena publiczna
170 lat temu urodził się historyk, pisarz i folklorysta ks. Walenty Barczewski, który odegrał ważną rolę w zachowaniu języka polskiego nie tylko w parafii brąswałdzkiej, gdzie był przez wiele lat proboszczem, ale na całej południowej Warmii.
Urodził się 10 lutego 1856 r. w Jarotach koło Olsztyna, w rodzinie chłopskiej, kultywującej polskość na Warmii. W latach 1879-1882 studiował teologię m.in. w bawarskim Eichstadt. W 1883 r. przyjął święcenia kapłańskie, a potem był wikarym w Butrynach, Świętej Lipce i Biskupcu oraz proboszczem w Wielbarku.
Gdy został proboszczem w Brąswałdzie, zaangażował się w walkę o powszechne wprowadzenie języka polskiego w szkołach i kościołach. W brąswałdzkim kościele utrzymał porządek nabożeństw w języku polskim. Głosił polskie kazania, którymi zasłynął.
W brąswałdzkiej świątyni postanowił umieścić malowidła patriotyczne, bo wiedział, że dzięki wyobrażeniom z historii Polski może uświadamiać Warmiakom ich więź z macierzą. Na polichromiach znalazły się postaci św. Stanisława - biskupa krakowskiego, św. Kazimierza - syna króla Kazimierza Jagiellończyka, przedstawienie męczeństwa św. Wojciecha z rąk Prusów. Były też malowidła przedstawiające kościoły w Gietrzwałdzie, Wielbarku, św. Lipce, katedry we Fromborku a także Matki Boskiej Częstochowskiej i królewskiego Wawelu.
Od 1907 r. Barczewski został współpracownikiem „Gazety Olsztyńskiej”, a także współredagował w języku polskim „Nowiny Warmińskie” i „Warmiaka”. W tym samym roku został członkiem Komitetu Wyborczego na Prusy Wschodnie, Warmię, Mazury i Pomorze. W 1914 r. został prezesem Komitetu Oświatowego z ramienia Poznańskiej Rady Narodowej, a w latach 1914-1916 prezesem Towarzystwa Czytelni Ludowych. W 1918 r. prezesował Polskiej Radzie Ludowej na Warmii.
W okresie plebiscytu uczestniczył w Warmińskim Komitecie Plebiscytowym, a będąc współzałożycielem Związku Polaków w Prusach Wschodnich, dwukrotnie w 1921 i 1924 r. wybierany był do sejmiku prowincjonalnego w Królewcu, a także kandydował na posła do Sejmu Pruskiego. W 1922 r. na synodzie diecezjalnym w Barczewie zgłosił projekt powołania specjalnej komisji mającej się zająć uregulowaniem sprawy polskich katolików w Prusach Wschodnich.
Barczewski zajmował się literaturą, historią i folklorem regionu warmińskiego. Pisał artykuły i prace, dokonywał przekładów literackich, wydawał polskie książki religijne np. żywoty świętych, moralitety oraz zbiory modlitw i pieśni, w tym „Katolicki Kancjonał”.
Był Warmiakiem, który przedstawił dzieje kultury ludowej, obyczaje, zwyczaje, geografię i historię Kościoła polskiej Warmii. Ważniejsze publikacje to: „Kiermasy na Warmii”, „Gwary ludu na Warmii i Mazurach”, „Kościoły katolickie na Mazurach”, „Źródła naszej Łyny”, „Geografia polskiej Warmii”, „Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu”. Ponadto posiadał dużą bibliotekę, w której znajdowały się rzadkie druki polskie z Warmii.
Ks. Walenty Barczewski zmarł 28 maja 1928 r. w Brąswałdzie i na tamtejszym cmentarzu został pochowany. Dla uczczenia pamięci działacza warmińskiego miasto Wartembork nazwano Barczewem, a wieś Stary Wartembork - Barczewkiem. (PAP)
ali/ aszw/
