Źródło: NAC
W 1766 r. powstała w Warszawie Malarnia Królewska, założona przez Marcello Bacciarellego na polecenie króla Stanisława Augusta. Była to pierwsza szkoła malarstwa artystyczna w Polsce, zaczątek tego, co możemy nazwać malarstwem polskim – powiedziała PAP Alicja Jakubowska, kustoszka zbiorów malarstwa w Zamku Królewskim w Warszawie.
W 1766 r. na polecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, na Zamku Królewskim w Warszawie, Marcello Bacciarelli założył szkołę malarską nazwaną Malarnią Królewską. Bacciarelli pełnił w niej funkcje dyrektora, a nauczycielami byli m.in. Bernardo Bellotto (Canaletto), Ludwik Marteau, Mateusz Tokarski, Antoni Albertrandy. Wciągu lat funkcjonowania tej instytucji zmieniał się zespół pedagogiczny.
„Marcello Bacciarelli, przybywszy w 1766 r. do Warszawy, nad ofertę objęcia posady profesora malarstwa w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie przedłożył propozycję zostania nadwornym malarzem króla Stanisława Augusta. Obok związanego z tym prestiżu i wyższego honorarium, być może kusiła go perspektywa założenia tu akademii sztuk pięknych” – napisała Anita Chiron-Mrozowska w artykule „Cztery projekty akademii sztuk pięknych w Warszawie” zamieszczonym w „Kronice Zamkowej” w 2016 r.
"Malarnia króla Stanisława Augusta była zjawiskiem wyjątkowym w historii polskiej sztuki. Był to bardzo ważny kamień milowy, w zasadzie zaczątek tego, co możemy nazwać malarstwem polskim."
- Malarnia króla Stanisława Augusta była zjawiskiem wyjątkowym w historii polskiej sztuki. Był to bardzo ważny kamień milowy, w zasadzie zaczątek tego, co możemy nazwać malarstwem polskim – powiedziała PAP Alicja Jakubowska, kustoszka zbiorów malarstwa w Zamku Królewskim w Warszawie. - Przed powstaniem Malarni Królewskiej kształcenie artystyczne w Rzeczpospolitej bardzo odbiegało od ówczesnych standardów europejskich. Malarze generalnie kształcili się na terenie kraju i mało poznawali to, co działo się w innych krajach. W związku z tym ówczesne malarstwo było dość konserwatywne, zachowawcze i nie bardzo atrakcyjne wizualnie – tłumaczyła kustoszka. - Król Stanisław August postanowił zmienić tę sytuację. W tym celu, z pomocą swojego nadwornego artysty Marcella Bacciarellego, założył coś na wzór akademii, co nazywano Malarnią Królewską. W Europie działało już kilkadziesiąt akademii sztuk pięknych, które powstawały często przy dworach królewskich, bo dostrzegano tam potrzebę kształcenia fachowych kadr artystycznych – powiedziała Jakubowska. - Echa funkcjonowania malarni widać również w wydarzeniach, które miały miejsce wiele lat po śmierci króla, a mianowicie w powstaniu w 1816 r. Wydziału Sztuk Pięknych na Uniwersytecie Warszawskim – podkreśliła.
Nauka w Malarni Królewskiej polegała przede wszystkim na kopiowaniu obrazów i rzeźb. Oprócz tego wprowadzono studium aktu. Od 1771 r. malarnia stopniowo rozwijała działalność edukacyjną, tworzono nowe specjalizacje i organizowano konkursy dla studentów. Oprócz znajomości sztuki uczniowie musieli także opanować wiedzę z mitologii, historii, matematyki, optyki i fizyki. Dzięki istnieniu podręcznej biblioteki malarni, przyszli artyści mogli studiować także zagadnienia rzemiosła, anatomię, kostiumologię, można było zapoznać się ze sztuką starożytnych oraz z najnowszymi zdobyczami archeologii.
Do 1795 r. Malarnię Królewską opuściło ok. 50 – 70 absolwentów. Uczniami jej byli m.in. Kazimierz Wojniakowski, Zygmunt Vogel, Anna Rajecka, Józef Wall, Aleksander Kucharski, Wincenty de Lesseur (Lesserowicz).
Marcello Bacciarelli – pierwszy malarz ostatniego króla Polski Stanisława Augusta
Kresem funkcjonowania malarni, jako instytucji objętej patronatem monarchy, był rok 1795, moment abdykacji króla i III rozbioru Polski. Niektóre źródła podają, że ideę Malarni Królewskiej przejęła wówczas prywatna pracownia Bacciarellego i w tym charakterze funkcjonowała ona do śmierci malarza w 1818 r.
- Malarnia Królewska była pierwszą rządową szkołą, w której kształcono malarzy. Była to placówka bardzo dobrze zorganizowana, z dobrą kadrą pedagogiczną. Absolwenci malarni stawali się w kolejnych latach profesorami późniejszych uczelni, co zapoczątkowało nieprzerwany rozwój kadr edukacyjnych szkół artystycznych – powiedział PAP prof. Wojciech Włodarczyk z warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.
„Jeżeli ostatnie 150 lat malarstwa polskiego uważamy częstokroć za okres jednolity i zamknięty, to dlatego, że przez ten czas nie zrywa się już więcej nić tradycji przekazywania wiedzy przez mistrzów uczniom. Trwa to od czasów Stanisława Augusta, kiedy powstała w Polsce Malarnia Królewska prowadzona przez Bacciarellego. Przybycie do Polski Bacciarellego i stworzenie przezeń Malarni Królewskiej uważane bywa częstokroć za początek nowożytnego okresu sztuki polskiej” – napisano w wydanej w 1918 r. publikacji „Sto pięćdziesiąt lat malarstwa polskiego w szkicach”.
„Epokę stanisławowską, wielce znamienną w dziejach rozwoju malarstwa polskiego, rozpoczynają sprowadzeni przez króla cudzoziemcy oraz pierwsi w ich szkole urobieni krajowi artyści. Przesuwa się następnie, w ewolucyjnym rozwoju, stopniowy wzrost idei sztuki na naszym gruncie” – napisano w 1919 r. w „Albumie reprodukcji obrazów z wystawy »Sto lat malarstwa polskiego«”. Tytułowa wystawa odbyła się w Łazienkach Królewskich.
Kuratorka: Bacciarelli pełnił rolę ministra sztuki króla Stanisława Augusta
- Trudno wskazać równie ważną instytucję dla budowania krajobrazu artystycznego Polski niż Malarnia Królewska. Nauczycielami byli tam najznamienitsi artyści owego czasu, którzy popularyzowali różne style w sztuce, co potem silnie oddziaływało na całą Polskę – powiedziała PAP prof. Aleksandra Jakóbczyk-Gola z Muzeum Historii Polski.
Do idei stworzenia w Polsce szkoły artystycznej, zainicjowanej przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, powrócono w 1816 r., organizując Uniwersytet Warszawski. Chciano powołać przy nim autonomiczną akademię sztuk pięknych, ale względy finansowe uniemożliwiły realizację tego zamierzenia. W zamian w ramach Wydziału Nauk i Sztuk Pięknych zorganizowano Szkołę Sztuk Pięknych. Jej honorowym dziekanem został Bacciarelli, co podkreślało symboliczną i personalną więź z ideą króla.
Na ścianie Pałacu Ślubów, gdzie mieściła się pracowania Bacciarellego i pomieszczenia Malarni Królewskiej, znajduje się tablica pamiątkowa informująca: „Marcello Bacciarelli 1731 – 1818. Pierwszy nadworny malarz króla Stanisława Augusta. Dyrektor generalny budowli królewskich. Profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Tu w latach 1763 – 1818 miał swoją pracownię zwaną Malarnią Królewską. (PAP)
szt/ aszw/
