Unikatowe na skalę światową kurtyny wielkopostne w zabytkowym XVII-wiecznym kościele św. Jana Chrzciciela w Orawce. Fot. PAP/Grzegorz Momot
Do niedzieli wierni i turyści będą mogli podziwiać unikatowe, zabytkowe kurtyny wielkopostne w kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Orawce. Malowane w motywy pasyjne lniane płótna, przysłaniające ołtarze, zwane także oponami wielkopostnymi (łac. velum quadragesimale), wystawiane są tylko w okresie Wielkiego Postu.
W tym roku w Orawce można wyjątkowo podziwiać cztery historyczne zasłony. Najstarsza z nich – „Pieta pod krzyżem” – została namalowana w 1676 r. i ma już 350 lat. Zasłona wykonana jest z pięciu pasów grubego płótna lnianego, barwionego roślinnym pigmentem. Dzieło, częściowo zatarte i przycięte na brzegach, przeszło konserwację na początku XXI wieku. Przedstawia scenę, w której Matka Boża w otoczeniu aniołów podtrzymuje ciało zdjętego z krzyża Chrystusa. Na płótnie widnieją także motywy tzw. Arma Christi - narzędzi Męki Pańskiej. Kolejne dzieła z orawczańskiej świątyni pochodzące z przełomu XVIII i XIX wieku, to „Biczowanie Chrystusa”, „Pokutująca Maria Magdalena” oraz „Matka Boża Siedmiobolesna”.
Wyjątkowym wydarzeniem towarzyszącym prezentacji kurtyn będzie koncert-misterium pasyjne, który odbędzie się w sobotę, 28 marca, o godz. 16.00 w orawskiej świątyni. W jego trakcie wykonane zostanie „Stabat Mater” Giovanniego Battisty Pergolesiego – jedno z najbardziej znanych barokowych dzieł muzycznych związanych z okresem Wielkiego Postu. Muzyce towarzyszyć będą recytacje utworów poetyckich skupionych na postaci Matki Bożej pod krzyżem. Wystąpią artyści z Krakowa: zespół muzyki dawnej „Scepus Baroque” z organistą Arturem Szczerbininem oraz aktorka Barbara Stępniak-Wilk. Wstęp na wydarzenie jest wolny.
Jak powiedziała PAP przewodniczka po kościele w Orawce Lucyna Borczuch, kurtyny wielkopostne oddzielały wiernych od czynności liturgicznych przy ołtarzu. W sposób symboliczny ograniczają widoczność ołtarza i tabernakulum w czasie pokuty i oczekiwania na Zmartwychwstanie.
– Poprzez zasłanianie ołtarzy, często widowiskowych, barokowych, post cielesny uzupełniany był postem wzrokowym. Służyły one zarówno kontemplacji, jak i nauczaniu za pomocą obrazów. Pełniły funkcję swoistej Biblia pauperum – „Biblii ubogich”, gdzie sztuka zastępowała słowo pisane – wyjaśniła.
Najstarsze wzmianki o kurtynach wielkopostnych pochodzą z XI wieku z klasztorów benedyktyńskich w Europie Zachodniej. Z czasem zwyczaj ten upowszechnił się w Kościele katolickim, a od okresu potrydenckiego ograniczono go głównie do zasłaniania krzyży od piątej niedzieli Wielkiego Postu do Wielkiego Piątku. Dziś tradycja ta zachowała się jedynie w nielicznych świątyniach.
Najwcześniejsze kurtyny były prostymi, białymi płótnami nawiązującymi do całunu Chrystusa. Z czasem zaczęto stosować tkaniny barwione na ciemne kolory oraz zdobione haftem i malarstwem. Od XII wieku pojawiały się przedstawienia pasyjne, które pełniły również funkcję dydaktyczną dla wiernych.
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Orawce wraz z unikatowymi zasłonami można zwiedzać w wyznaczonych godzinach w soboty i niedziele, natomiast w pozostałe dni tygodnia kurtyny dostępne są do obejrzenia na pół godziny przed codziennymi nabożeństwami.
Orawka to niewielka miejscowość w powiecie nowotarskim, położona niedaleko granicy ze Słowacją, na terenach Górnej Orawy, które przed I wojną światową należały do Królestwa Węgier. Drewniany kościół w centrum wsi został wzniesiony w połowie XVII wieku. Jego wnętrze zdobią polichromie przedstawiające m.in. żywot św. Jana Chrzciciela, Dekalog oraz wizerunki 49 świętych węgierskich. W świątyni znajdują się również organy z 1670 r. (PAP)
szb/ dki/
