Wiesław Myśliwski na zdjęciu z Teatru Collegium Nobilium w Warszawie w 2008 r. Fot. PAP/Andrzej Rybczyński
Twórczość Wiesława Myśliwskiego to rozpisana na monologi epopeja o przemieszczonym społeczeństwie polskim – powiedział PAP prof. Przemysław Czapliński z Zakładu Antropologii Literatury UAM w Poznaniu. Pisarz zmarł 29 marca w wieku 94 lat.
Zdaniem prof. Czaplińskiego, czytelnik powieści Wiesława Myśliwskiego znajduje w nich świat „gęsty, konkretny, zapełniony”.
– Przywykło się mówić o Myśliwskim w kontekście realizmu. Na czym jednak jego realizm polegał? Sądzę, że jego twórczość to rozpisana na monologi epopeja o przemieszczonym społeczeństwie polskim. Przemieszczenie zostało wywołane przez nowoczesność w jej powojennym okresie. Egalitarny system edukacyjny, reforma rolna i modernizacja wsi spowodowały, że zniknął stary porządek społeczny, więc klasa chłopska musiała znaleźć zarówno nowe umiejscowienie, jak i język zdolny wypowiedzieć historię nabywania nowej tożsamości – powiedział PAP historyk literatury i krytyk literacki.
Jak dodał, z tych zamiarów pochodzą najważniejsze napięcia prozy Myśliwskiego, „starannie ukryte w spokojnym rytmie opowieści”.
– W „Nagim sadzie” pisarz przedstawił historię nauczyciela, który zdobył w mieście wyższe wykształcenie i wrócił do rodzinnej wsi, by przekonać się, że nie jest ani chłopem, ani inteligentem. W „Pałacu” opowiedział o przedwojennym pastuchu, który w 1944 roku, w obliczu ucieczki dziedziców, wkracza na pańskie salony i wciela się w rolę Pana tak głęboko, że nie opuszcza pałacu i ginie w pożarze. W powieści „Kamień na kamieniu” przedstawił historię wiejskiego zawadiaki, który w monologu podnosi kulturę chłopską do poziomu epickiego i w ten sposób wydaje jej świadectwo zgonu. W „Widnokręgu” przekonał nas, że w wiejskiej i małomiasteczkowej mentalności mieści się nasza tożsamość zbiorowa – powiedział prof. Przemysław Czapliński.
Jego zdaniem Wiesław Myśliwski był realistą, dla którego „istnienie świata nie podlegało wątpieniu”.
– Był też lingwistą, który uznawał, że rzeczywistość istnieje tylko w słowie. Dlatego świat trzeba ciągle od nowa wypowiadać – nazywać i odkrywać poprzez język. Do tego zadania wykorzystywał w całej swojej twórczości monolog, mieszając w każdym z nich mnogość indywidualnych stylów i językowych zachowań. Był uważnym słuchaczem tysięcznych opowieści, choć wątpił w dialogowe zdolności społeczeństwa – powiedział prof. Czapliński.
Według niego, Myśliwski uważał, że kultura chłopska była po wojnie skazana na powolną śmierć, ale miał nadzieję, że stanie się ona istotną częścią nowej kultury. - Klęska tej nadziei była jego najważniejszą diagnozą – stwierdził.
Wiesław Myśliwski urodził się 25 marca 1932 r. w Dwikozach koło Sandomierza w Świętokrzyskiem. Po ukończeniu studiów polonistycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. W latach 1975–1990 kierował redakcją kwartalnika „Regiony”, redagował także dwutygodnik „Sycyna”. Debiutował w 1967 r. powieścią „Nagi sad”, w której opowiedział o swoim ojcu. Konflikt między tożsamością odziedziczoną i pożądaną ukazał w powieści „Pałac” (1970) oraz dramacie „Klucznik” (1978).
Najobszerniejszą epopeją chłopskiego losu w twórczości pisarza była powieść „Kamień na kamieniu” (1984). Kolejna książka – „Widnokrąg” (1996) – uhonorowana została w 1998 r. Nagrodą Literacką „Nike”, podobnie jak wydany w 2006 r. „Traktat o łuskaniu fasoli”. (PAP)
