19 października 1956 roku rozpoczęło się VIII plenum KC PZPR, które wybrało Władysława Gomułkę na stanowisko I sekretarza. Polacy wiązali z osobą Gomułki olbrzymie nadzieje na złagodzenie reżimu komunistycznego i zmniejszenie zależności od Moskwy. Szybko się zawiedli.
Tajny referat Chruszczowa wygłoszony na XX Zjeździe KPZR wywołał olbrzymi wstrząs Polsce. Społeczeństwo zaczęła ogarniać lawina wątpliwości. To zrodziło ferment, który swoje apogeum osiągnął w październiku 1956 r. – mówi PAP prof. Antoni Dudek z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W najnowszym numerze „Mówią wieki” historia przełomowego roku 1956 z perspektywy Moskwy, Warszawy i Budapesztu. Poza tym w magazynie również dziennikarskie śledztwo w sprawie śmierci świętego Jana Chrzciciela, historia osądzania zwierząt i zaskakujące tezy o chińskim komunizmie.
Cały rok 1966 przebiegał pod znakiem konfliktu na linii PRL-Kościół. Stroną atakującą była komunistyczna władza, która chciała zminimalizować znaczenie obchodów Millenium, organizując m.in. przeciwstawne obchodom rocznicy chrztu Polski, uroczystości 1000-lecia Państwa Polskiego. Ich kulminacja odbyła się 22 lipca, aby symbolicznie zaakcentować, że to właśnie Polska Ludowa jest zwieńczeniem 1000-letnich dziejów.
30 czerwca 1946 r. odbyło się tzw. referendum ludowe, którego uczestnicy odpowiadali na pytania dot. zniesienia Senatu, przeprowadzenia reformy rolnej i utrwalenia polskiej granicy zachodniej. Plebiscyt sfałszowany przez komunistów, świadczył o braku społecznego poparcia dla władz.
Integralnym elementem kościelnych obchodów Milenium Chrztu Polski w 1966 r. była peregrynacja po kraju kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej; w pewnym momencie władza "zaaresztowała" obraz - mówi PAP prof. Jerzy Eisler. Zamiast obrazu po Polsce zaczęły wędrować same jego ramy, przed którymi wierni również padali na kolana - dodaje. Jak podkreśla prof. Eisler, przez 45 lat Polski Ludowej władza komunistyczna walczyła z Kościołem o rząd dusz.
Władze PRL sięgały po wszelkie możliwe środki, by w 1966 roku przyćmić kościelne obchody 1000-lecia chrztu Polski. Koszty propagandy nie grały żadnej roli, mało brakowało, a na Jasnej Górze zagrałby zespół The Beatles – opowiada prof. Jerzy Eisler, dyrektor oddziału IPN w Warszawie.
„Rozpoczęła się w nowych warunkach walka o to, kto ma kierować narodem, kto ma sprawować rząd dusz w narodzie. Do tej walki trzeba się odpowiednio przygotować. Cała nasza praca polityczna i publicystyczna powinna brać to pod uwagę”. Te słowa padły w końcu lutego 1966 r. z ust Zenona Kliszki – sekretarza KC PZPR i najbliższego współpracownika rządzącego Polską od blisko dekady Władysława Gomułki. Przeciwnikiem partii komunistycznej we wspomnianej walce o „rząd dusz” był Kościół katolicki i jego hierarchia, którą ekipa Gomułki uznawała za największe zagrożenie dla swej władzy.
W okresie obchodów milenijnych pomiędzy prymasem Stefanem Wyszyńskim a środowiskiem „Znaku” występowało napięcie w kwestii tego, jakie formy i treści należy wspierać w polskiej religijności – powiedział PAP prof. Andrzej Friszke.