Muzeum Karola Szymanowskiego w zakopiańskiej willi „Atma” ma już 50 lat

Uroczystości jubileuszowe zaplanowano na piątek (6 marca), a ich centralnym punktem będzie koncert jubileuszowy „Karol z Atmy: Tu odnalazłem dla siebie dom…”. Wystąpią skrzypaczka Aleksandra Kuls-Koziak i pianista Marcin Koziak, którzy wykonają m.in. „Mity” op. 30 oraz „Taniec góralski” z baletu „Harnasie” Karola Szymanowskiego. Zaplanowano także światowe prawykonanie utworu „La luce dell’Atma” na skrzypce i fortepian autorstwa Anny Zawadzkiej-Gołosz, skomponowanego specjalnie na jubileusz muzeum.

Podczas uroczystości do zbiorów „Atmy” ma zostać przekazany Order Orła Białego należący do kompozytora. W imieniu rodziny przekaże go mec. Witold Karol Juchniewicz.

Jak podkreśla kierownik muzeum kompozytora, Agnieszka Gąsienica-Giewont, dom, w którym Szymanowski znalazł swoje miejsce w ostatnich latach życia, „pozostaje miejscem żywej kultury, gdzie regularnie odbywają się koncerty kameralne, spotkania i wydarzenia edukacyjne”.

- Warto przywołać słowa kompozytora z jego listu do matki: „Tak lubię tę góralską chałupę…”. Mamy nadzieję, że „Atma” – Karola Szymanowskiego miejsce na ziemi – nadal będzie tętnić kulturą, w jej różnych wymiarach, i rozbrzmiewać muzyką – powiedziała PAP Gąsienica-Giewont. Jak dodaje, jubileusz 50-lecia jest okazją nie tylko do przypomnienia historii placówki, ale też do refleksji nad jej przyszłością jako miejsca spotkań, inspiracji artystycznej i edukacji muzycznej dla kolejnych pokoleń.

Jubileuszowy program zaplanowano na cały 2026 rok. Od maja do grudnia w muzeum odbywać się będą koncerty kameralne, a zwiedzający będą mogli oglądać stałą wystawę biograficzną poświęconą kompozytorowi oraz pokaz „Przy fortepianie”, prezentujący dzieła m.in. Włodzimierza Tetmajera, Stanisława Dębickiego, Zbigniewa Pronaszko czy Bronisława Schlabsa. Przygotowano także lekcje muzealne, warsztaty oraz oprowadzania z przewodnikiem.

Historia „Atmy” sięga końca XIX wieku. Willa została wzniesiona około 1890 r. jako pensjonat w stylu zakopiańskim. Po śmierci kompozytora pojawiła się idea utworzenia w niej muzeum. O jej realizację zabiegali m.in. kompozytor Michał Kondracki, krytyk muzyczny Zdzisław Sierpiński oraz publicysta Jerzy Waldorff. Ostatecznie willę wykupiło Warszawskie Towarzystwo Muzyczne i przekazało ją Muzeum Narodowe w Krakowie.

Karol Szymanowski urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na terenie dzisiejszej Ukrainy, w rodzinie o tradycjach szlacheckich. W rodzinnym dworze, który w okresie zaborów był ośrodkiem polskiej kultury, spędził dzieciństwo i młodość. Już od najmłodszych lat uczył się gry na fortepianie, a studia muzyczne podjął w Warszawie. Jako kompozytor szybko zdobył uznanie w Europie; koncertował także w Stanach Zjednoczonych.

Skomponował kilkadziesiąt dzieł solowych, kameralnych, symfonicznych i wokalno-instrumentalnych, które na stałe weszły do światowego repertuaru. W latach 20. XX w. zetknął się w Zakopanem z folklorem góralskim, który wywarł ogromny wpływ na jego twórczość. Inspiracje muzyką Podhala znalazły wyraz m.in. w słynnym balecie „Harnasie”. Po jego paryskiej premierze w 1936 r. francuski krytyk muzyczny Émile Vuillermoz pisał, że Szymanowski „w najwyższym stopniu reprezentuje ducha swojej ojczyzny”.

Kompozytor od młodości przyjeżdżał do Zakopanego, a w 1930 r., chorując na gruźlicę, zamieszkał na stałe w willi „Atma”. Pod Giewontem powstały jego ostatnie utwory, m.in. „Pieśni kurpiowskie”, „Litania do Marii Panny”, IV Symfonia koncertująca czy II Koncert skrzypcowy. Zmarł 29 marca 1937 r. w sanatorium w Lozannie. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Dziś zbiory Muzeum Karola Szymanowskiego w „Atmie” liczą ponad 2300 obiektów związanych z życiem i twórczością kompozytora oraz kulturą Podhala. W ostatnich latach kolekcja została w całości zdigitalizowana, a muzeum wzbogaciło się m.in. o kolekcję około 800 afiszy dokumentujących działalność koncertową placówki od 1976 r.(PAP)

szb/ aszw/