"Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego" został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Fot. PAP/Piotr Polak
Kilka tysięcy obiektów archeologicznych, w tym rów obronny, ujawniły najnowsze badania na wzgórzu Gawroniec (Świętokrzyskie). Neolityczna osada górnicza wpisana na listę dziedzictwa UNESCO była centrum obróbki krzemienia, a góra została w toku wieków uformowana przez ludzi.
Prace prowadzone przez Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim we współpracy z Fundacją Relicta przyniosły nową wiedzę o strukturze i historii stanowiska Gawroniec w gminie Ćmielów.
Jak poinformował PAP archeolog Artur Jedynak, badania na 7,5 hektara przeprowadzono przy użyciu skanowania laserowego z powietrza (LiDAR) oraz metod magnetycznych.
- Nawet przy ostrożnej selekcji i odliczeniu zakłóceń współczesnych mamy do czynienia z kilkoma tysiącami rzeczywistych obiektów archeologicznych, takich jak jamy osadnicze czy przemysłowe. Zagęszczenie sięgające 100 obiektów na ar świadczy o wyjątkowo intensywnym zasiedleniu tego stanowiska, choć badania geofizyczne, podobnie jak wcześniejsze wykopaliskowe, nie pozwoliły jeszcze na jednoznaczne wyodrębnienie układów zabudowy mieszkalnej - zaznaczył naukowiec Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim.
Ważnym odkryciem jest zidentyfikowanie w południowo-zachodniej części wzgórza podłużnych anomalii o łącznej długości około 100 metrów i szerokości do 5 metrów. Jak wyjaśnił Jedynak, ich układ sugeruje obecność rowu obronnego, który odcinał osadę od reszty wysoczyzny w miejscu, gdzie dostęp do niej był najłatwiejszy.
Analiza numerycznego modelu terenu pokazała również, że cała góra została sztucznie uformowana przez człowieka. - Jej geometryczny kształt, widoczne tarasy i wcięcia powstały w wyniku nakładania się działalności ludzkiej przez tysiące lat, począwszy od neolitu. U podnóża wzgórza dostrzegliśmy także ślady dawnej eksploatacji surowców, prawdopodobnie gliny lub kamienia budowlanego - dodał.
Gawroniec miał kluczowe znaczenie w okresie późnego neolitu ze względu na silne powiązania z kopalniami krzemienia pasiastego i świeciechowskiego. Osada pełniła prawdopodobnie rolę centrum produkcyjnego, w którym obrabiano surowiec wydobywany m.in. w Krzemionkach, by następnie dystrybuować gotowe wyroby na obszar Małopolski.
Historyk zaznaczył jednak, że porównanie modeli terenu od 2010 roku wykazuje postępującą degradację powierzchni wzgórza. Proces ten wynika z naturalnej erozji oraz działalności rolniczej.
- Dlatego niezbędne jest opracowanie dedykowanego stanowisku planu ochrony, który będzie uwzględniał jego odmienną (osadniczą) specyfikę, odróżniającą je od pozostałych, górniczych komponentów Krzemionkowskiego Regionu Pradziejowego Górnictwa Krzemienia Pasiastego. Przedstawione wyniki to dopiero początek procesu analizy i interpretacji, który będziemy kontynuować w przyszłości - dodał.
Stanowisko w Ćmielowie stanowi integralną część krajobrazu związanego z prehistorycznym górnictwem krzemienia pasiastego. Region ten, obejmujący m.in. Krzemionki, został w 2019 roku wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako jedyny polski zabytek archeologiczny.
Kompleks w Krzemionkach, odkryty w 1922 roku przez geologa Jana Samsonowicza, składa się z około 4 tysięcy szybów i jest uznawany za największy i najlepiej zachowany tego typu obiekt na świecie. Kopalnie powstały w okresie neolitu i wczesnej epoki brązu, około 5 tys. lat temu. Neolityczni górnicy wydobywali tam surowiec na głębokości sięgającej do 9 metrów, stosując zaawansowane metody komorowe. Wyroby z krzemienia pasiastego znajdowane są w promieniu 660 kilometrów od złóż, co świadczy o ogromnym znaczeniu tego ośrodka w pradziejach. (PAP)
wdz/ bar/
