Białystok, 21.06.2025 r. Pomnik Grób Nieznanego Sybiraka w Białymstoku. Obchody 85. rocznicy czerwcowych deportacji na Wschód. Fot. PAP/Artur Reszko
Przedstawiciele władz państwowych, samorządowych, organizacji sybirackich i kombatanckich upamiętnili w poniedziałek w Białymstoku ofiary dwóch masowych deportacji obywateli polskich na Wschód, dokonanych przez Sowietów w czerwcu 1940 i 1941 roku.
W tym roku przypada 86. rocznica trzeciej masowej deportacji i 85. rocznica czwartej deportacji, którą przerwał wybuch wojny Niemiec z ZSRR.
Główna miejska uroczystość odbyła się przy pomniku - Grobie Nieznanego Sybiraka. Wieńce i kwiaty składano też m.in. przy pomniku poświęconemu matkom-sybiraczkom, który jest zlokalizowany przy białostockim Muzeum Pamięci Sybiru.
- Białystok jest miejscem szczególnie predystynowanym do tego, by pamiętać o tych wszystkich, którzy trafili na nieludzką ziemię (...). Staramy się podtrzymywać tę pamięć także dlatego, że choć od tych wydarzeń minęło ponad 80 lat, to problem dotyczący przemieszczania się ludności podczas rozmaitych wojen jest wciąż aktualny, także w Europie - mówił dziennikarzom zastępca prezydenta Białegostoku Rafał Rudnicki.
- Zawsze wiąże się to z niesamowitą tragedią, czego doświadczyli ci wszyscy, którzy byli wywożeni na Sybir - dodał.
Historycy przypominają, że trzecia akcja deportacyjna (ostatnia z przeprowadzonych w 1940 roku) objęła głównie tzw. bieżeńców, czyli uciekinierów spod okupacji niemieckiej, wśród których dwie trzecie stanowili Żydzi. Ofiarami tej wywózki stało się wielu przedstawicieli inteligencji, m.in. lekarze i ludzie nauki. Trafili na Syberię.
Jak podkreśla dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciech Śleszyński, była to tzw. deportacja sanitarna - Sowieci wywozili bowiem osoby z dużych miast na ziemiach wschodnich przez nich okupowanych, bo brakowało mieszkań dla sowieckich urzędników, którzy mieli tam przybyć.
Czwarta deportacja zaczęła się 20 czerwca 1941 roku – w przeddzień wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. Była wymierzona w rodziny i osoby związane z deportowanymi wcześniej grupami ludności. Akcja zaczęła się w krajach nadbałtyckich i tam została przeprowadzona do końca; na ziemiach polskich przerwał ją wybuch wojny. (PAP)
