Rzeczywistej liczby Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką niestety już nie poznamy, ale przez dokładne badania możemy sprawić, że te szacunki będą znacznie bardziej precyzyjne. Wciąż jednak brakuje też badań podstawowych wokół tego zagadnienia – mówi PAP dr Mateusz Szpytma, historyk, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej.
Światowa premiera filmu "Paszporty Paragwaju" w kilku wersjach językowych i wystawa „Polacy ratujący Żydów” - w internecie; okolicznościowy znaczek pocztowy i dodatki prasowe to elementy obchodów trzeciego Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów, przygotowane przez IPN.
W 1989 r. wolność odzyskiwały po Polsce także inne kraje zniewolone przez Sowietów - mówi PAP wiceprezes IPN Mateusz Szpytma. Jesienią runął mur berliński, aksamitna rewolucja zwyciężała w Czechosłowacji, gwałtowny przewrót nastąpił także w Rumunii - przypomina historyk.
Armia Czerwona w latach 1944–45 nie wyzwoliła Polski, lecz ją zniewoliła – powiedział w czwartek wiceprezes IPN Mateusz Szpytma. Związek Sowiecki nie pozwolił na odbudowę niepodległej Polski, niszczył także Armię Krajową i Polskie Państwo Podziemne – podkreślił.
Jesteśmy im wszystkim winni pamięć – powiedział wiceprezes IPN Mateusz Szpytma o ofiarach Sonderaktion Krakau w sobotę na terenie b. niemieckiego obozu Sachsenhausen. Przypomniał też słowa Hiltera, że należy zapobiec temu, by polska inteligencja stała się warstwą kierowniczą.
Film „Paszporty Paragwaju” o Grupie Berneńskiej kryje w sobie paradoks; opowiada o fałszowaniu dokumentów, czyli o przestępstwie, ale takim, które ratowało ludzkie życie – ocenił wiceprezes IPN Mateusz Szpytma. Oszacował też, że w akcji tej uratowano trzy tysiące Żydów.
Polska zdołała obronić niepodległość i stworzyć państwo, w granicach którego znalazła się większość naszych rodaków. Był to wielki sukces naszych przodków – powiedział w czwartek wiceprezes IPN Mateusz Szpytma podczas XII debaty belwederskiej historyków „Walka o granice 1918–1919 cz. II”.
Pogrzeb żołnierza Wehrmachtu Michała Szydłowskiego zabitego w 1944 roku za obronę Polaków odbył się w czwartek w Kosinie k. Łańcuta. Jego szczątki pod koniec sierpnia odkryli historycy Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Rzeszowie.
75 lat temu zlikwidowany został niemiecki karny obóz pracy w kamieniołomie „Liban” w krakowskim Podgórzu. Więźniowie zginęli tylko dlatego, że byli Polakami – mówił wiceprezes IPN Mateusz Szpytma podczas poniedziałkowej uroczystości złożenia kwiatów w tym miejscu.
W relacjach polsko-żydowskich w XX wieku istotną rolę pełni trzecia strona – Niemcy; bez pokazania, że mieli oni wpływ na to, co działo się między Polakami i Żydami w czasie II wojny światowej, analizowanie tych relacji byłoby bez sensu - powiedział w środę wiceprezes IPN Mateusz Szpytma.