Walka o niepodległość 1914-1918

30.06.2009 aktualizacja 16.08.2017

1914

24.III.

W Mazurkach nad Szczarą na Ziemi Nowogródzkiej urodziła się Krystyna Krahelska - harcerka, poetka, żołnierz ZWZ-AK ("Danuta"), autorka jednej z najpopularniejszych piosenek Polski Walczącej "Hej chłopcy, bagnet na broń!".

28.VI   

W Sarajewie zastrzelony został austro-węgierski następca tronu arcyksiążę Franciszek Ferdynand. Zamachowcem był Gawriło Princip - członek organizacji "Młoda Bośnia", która stawiała sobie za cel zjednoczenie południowej Słowiańszczyzny. W przygotowaniach do zamachu brali również udział członkowie serbskiej organizacji "Czarna Ręka".

 

23.VII   

Wiedeń przekazał władzom serbskim ultimatum, w którym, oskarżając Belgrad o wspieranie ugrupowań antyaustriackich i terrorystów, domagał się ukarania osób odpowiedzialnych za zamach, rozwiązania organizacji występujących przeciwko integralności terytorialnej Austro-Węgier, proklamacji króla potępiającej agitację wielkoserbską, a także możliwości prowadzenia przez władze austriackie na terenie Serbii śledztwa w sprawie zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Na przedstawione ultimatum Belgrad miał odpowiedzieć w ciągu 48 godzin. Władze Serbii zgodziły się spełnić wszystkie austriackie żądania, z wyjątkiem ostatniego.

 

28.VII   

Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę.

 

29.VII   

W Rosji zarządzono częściową mobilizację wojsk.

 

30.VII   

Car Mikołaj II ogłosił pełną mobilizację wojsk. Niemcy wystosowały wobec Rosji ultimatum, w którym domagały się wstrzymania mobilizacji.

 

31.VII   

Ponowne żądanie Niemiec skierowane do Petersburga w sprawie zatrzymania moblizacji.

We Francji powołano Komitet Wolontariuszów Polskich, którego jednym z podstawowych celów było werbowanie ochotników do walki z Niemcami.

 

1.VIII   

Niemcy wypowiedziały Rosji wojnę. Ogłoszono ogólną mobilizację w Niemczech i we Francji.

 

2.VIII   

Niemcy przedstawiły władzom belgijskim ultimatum z żądaniem zgody na przemarsz przez Belgię wojsk niemieckich. Tego samego dnia oddziały niemieckie wkroczyły na teren Luksemburga.

Józef Piłsudski otrzymał od władz wojskowych austriackich zgodę na mobilizację oddziałów strzeleckich. Poinformowano go również, że po wybuchu wojny rosyjsko-austriackiej polskie formacje mają działać na kierunku Michów – Jędrzejów – Kielce. Decyzja ta zmieniała wcześniejsze plany, które przewidywały wkroczenie polskich oddziałów do Zagłębia Dąbrowskiego.

 

3.VIII   

Niemcy wypowiedziały wojnę Francji.



Wojska niemieckie zajęły i zniszczyły Kalisz.

 


W krakowskich Oleandrach zorganizowana została I Kompania Kadrowa. Liczący 144 żołnierzy oddział składał się ze słuchaczy szkół oficerskich Strzelca i Polskich Drużyn Strzeleckich – organizacji mających wykształcić kadry przyszłego Wojska Polskiego. Na dowódcę kompanii Józef Piłsudski wyznaczył por. Tadeusza Kasprzyckiego - oficera Związku Strzeleckiego.


Powstał Komitet Obywatelski miasta Warszawy, na czele którego stanął książę Zdzisław Lubomirski.

 

3-4.VIII   

Wojska niemieckie, w celu obejścia francuskich umocnień, wtargnęły na teren neutralnej Belgii.

 

4.VIII   

Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom.

 

6.VIII   

Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Rosji.

Z krakowskich Oleandrów na front wyruszyła I Kompania Kadrowa. Maszerując w kierunku Słomnik i Miechowa, zmierzała ku granicy Królestwa Polskiego. Na jej czele stał por. Tadeusz Kasprzycki.

 

7.VIII   

Bitwa pod Miluzą w płd. Alzacji.

 

8.VIII   

Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej wydała odezwę, w której zapowiadała Polakom "wyzwolenie spod jarzma moskiewskiego".

 

11.VIII   

Francja wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom.

 

12.VIII   

Oddziały I Kompanii Kadrowej wkroczyły do Kielc. Jednak po kilku godzinach musiały je opuścić pod naporem 14 dywizji kawalerii rosyjskiej gen. Nowikowa, z którą następnie stoczyły walki m.in. pod Czarnowem, Jedrzejowem i Brzegami.

 

13.VIII   

Austriackie władze wojskowe zażądały od Józefa Piłsudskiego zaprzestania samodzielnych wystąpień zbrojnych i zapowiedziały wcielenie oddziałów będących pod jego rozkazami do armii austro-węgierskiej.

 

14.VIII   

Odezwa głównodowodzącego wojskami rosyjskimi wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza do Polaków, wzywająca do wspólnej walki i obiecująca zjednoczenie polskich ziem pod berłem Romanowów, autonomię oraz swobody religijne.

16.VIII   

W Krakowie utworzony został przez wszystkie galicyjskie ugrupowania polityczne Naczelny Komitet Narodowy (NKN), będący "najwyższą instancją w zakresie wojskowej, skarbowej i politycznej organizacji zbrojnych sił polskich". Na jego czele stanął dr Juliusz Leo. Pod patronatem NKN zaczęto tworzyć Legiony Polskie.

18.VIII   

Armia francuska rozpoczęła w Lotaryngii ofensywę, która dała początkek wielkiej bitwie granicznej, zakończonej sukcesem wojsk niemieckich.

 

20.VIII   

Zwycięstwo wojsk rosyjskich nad niemieckimi w bitwie pod Gąbinem w Prusach Wschodnich.

 

22.VIII  

Oddziały strzeleckie ponownie wkroczyły do Kielc.

 

23.VIII   

Japonia wypowiedziała wojnę Niemcom.

 

26-30.VIII   

Bitwa wojsk niemieckich i rosyjskich pod Tannenbergiem w Prusach Wschodnich.

 

27.VIII   

Rozkaz Naczelnej Komendy armii austro-węgierskiej dotyczący utworzenia Legionów Polskich - Zachodniego w Krakowie i Wschodniego we Lwowie.

 

28.VIII   

Zwycięstwo floty brytyjskiej nad niemiecką koło wyspy Helgoland na Morzu Północnym.

 

2.IX.

W Łodzi urodziła się Stefania Grodzieńska, aktorka estradowa i teatralna, pisarka.

 

1-6.IX  

 Zwycięstwo wojsk rosyjskich nad austro-węgierskimi w dwóch bitwach pod Lwowem.

 

3.IX   

Wojska rosyjskie zajęły Lwów.

 

5.IX   

W Londynie Wielka Brytania, Francja i Rosja podpisały deklarację sojuszniczą, która m.in. wykluczała zawarcie separatystycznego pokoju.

 

5.IX   

Na ziemiach Królestwa Polskiego, zajętych przez wojska niemieckie, Józef Piłsudski powołał Polską Organizację Narodową (PON), która nie podlegała Naczelnemu Komitetowi Narodowemu.

 

5-9.IX  

Bitwa nad Marną, zakończona klęską armii niemieckiej.

 

5-15.IX

Bitwa nad Jeziorami Mazurskimi, w której wojska niemieckie pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga pokonały armię rosyjska gen. Pawła von Rennenkampfa.

 

10.IX   

Walki 1 pułku Legionów w pod Nowym Korczynem, Opatowem, Uściskowem, Grotnikami, Winiarami, Ksanami i Czarkową.

Powstał Centralny Komitet Obywatelski. Jego prezesem został książę Seweryn Czetwertyński.

 

21.IX   

Legion Wschodni został rozwiązany.

 

28.IX   

Początek ofensywy niemieckiej i austro-węgierskiej na Warszawę i Dęblin. Armie państw centralnych spotkały się z potężnym kontruderzeniem wojsk rosyjskich. W konsekwencji doszło do dwóch wielkich bitew pod Łodzią: 17-24 listopada i 1-6 grudnia. Ich efektem było zatrzymanie postępów wojsk rosyjskich.

 

7.X   

Walczący na froncie karpackim 2 pułk Legionów wyparł oddziały rosyjskie z Marmaros-Sziget.

 

9.X   

Wojska niemieckie zajęły Antwerpię.

18.X.

Dowództwo rosyjskie wyraziło zgodę na tworzenie u boku armii rosyjskiej przez Witolda Gorczyńskiego ochotniczego oddziału polskiego, nazywanego później Legionem Puławskim lub Legionem Gorczyńskiego.

19.X.

Zwycięskie walki 2 pułku Legionów Polskich na froncie karpackim pod Zieloną i Rafajłową.

 

22-26.X.

Walki pododdziałów piechoty 1 pułku Legionów pod Laskami i Anielinem.

23.X.

Walki pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów pod Łowiczem. Na froncie karpackim zwycięskie boje pod Pasieczną i Pniowem toczył 2 pułku Legionów. Następnego dnia jego żołnierze zajęli Nadwórną, uzyskując tym samym możliwość wyjścia na przedpola Stanisławowa i Doliny.

 

25.X.

Rosja wypowiedziała wojnę Turcji.

 

26.X.

Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Turcji.

 

28.X.

Walki pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów pod Łęczycą.

 

29.X.

Flota turecka zbombardowała Odessę i Sewastopol.

Walki pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów pod Gostkowem i Turem.

 

5.XI.

Walki pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów pod Maszowem.

 

9-11.XI.

Ryzykowny odwrót z Wolbromia przez Ulinę Małą do Krakowa trzech batalionów piechoty i pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów.

 

9-21.XI.

Walki dwóch batalionów 1 pułku Legionów pod Krzywopłotami.

 

12.XI.

Turcja wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Francji.

 

15.XI.

Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej nadała Józefowi Piłsudskiemu stopień brygadiera.

 

17-24.XI.

Bitwa pod Łodzią.

 

25.XI.

W Warszawie powstał Komitet Narodowy Polski (KNP). W jego skład weszli przedstawiciele Narodowej Demokracji, Stronnictwa Polityki Realnej oraz bezpartyjni. W wydanej do narodu odezwie KNP stwierdzał m.in. "jedna tylko przed narodem stanęła sprawa: rozbicia złowrogiej potęgi niemieckiej i zjednoczenie Polski pod berłem monarchy rosyjskiego". Jednym z najważniejszych zadń KNP miało być utworzenie wojska polskiego, które podjęłoby walkę z Niemcami.

 

25.XI-10.XII.

1 pułk Legionów, po przetransportowaniu w rejon Podkarpacia, brał udział w walkach pod Limanową, Słopnicami, Czyżówkami, Bełdnem, Marcinkowicami, Pisarzową i Zabrzeziem.

 

29.XI.

Bitwa pod Sillery, w której wzięłi udział ochotnicy polscy z Bayonne.

 

1-6.XII.

Druga bitwa pod Łodzią.

 

6.XII.

Po wycofaniu się armii rosyjskiej, wojska niemieckie zajęły Łódź.

 

8.XII.

Zwycięstwo floty brytyjskiej nad niemiecką w bitwie koło Wysp Falklandzkich.

 

22-26.XII.  

Bitwa I Brygady Legionów pod Łowczówkiem.

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL